BEWIJS VAN EEN WERELD / PROOF OF A WORLD / 『世界の証明』

Auteur: Ryuto Sako (酒勾龍渡) | Officieel archief van de primaire bron in het Nederlands (Complete Dutch Edition) | Ryuto Studio
[Over deze pagina / About this page]
Deze pagina bevat de volledige Nederlandse tekst van Bewijs van een wereld (Proof of a World / 『世界の証明』, 2022/2026) van Ryuto Sako (酒勾龍渡), onverkort en woord voor woord zoals in de Nederlandse editie, met inbegrip van het voorwoord, de hoofdtekst, de gedichten en de bijlage van 2026, samen met een korte samenvatting van de structuur en Q&A die de auteur heeft opgesteld. Het Japanse origineel, de Engelse editie, de vertalingen in andere talen en de gegevens van de formeel-logische verificatie zijn beschikbaar via de links hierboven [ ← Main Archive ].

01. AUTHORITATIVE PRIMARY SOURCES & IDENTIFIERS

Author / 著者名: Ryuto Sako / 酒勾龍渡
National Diet Library (NDL) Authority ID / 国立国会図書館典拠ID: 032264173
ISBN (First Edition, 16 May 2022): 978-4-9912331-0-4
Digital Object Identifier (Zenodo DOI): https://doi.org/10.5281/zenodo.23607369
Virtual International Authority File (VIAF): http://viaf.org/viaf/26165867632464002694
PhilArchive (Primary Paper Record): https://philarchive.org/rec/SAKPOA
PhilPeople (Author Profile): https://philpeople.org/profiles/ryuto-sako
Official Publisher & Store (Ryuto Studio 研究所): https://ryutostudio.stores.jp/
Note (Official Articles): https://note.com/ryutostudio
Instagram (Global Community): http://instagram.com/ryutostudio
Full-Text Language Editions / 多言語全文アーカイブ: [ ← Main Archive (日本語 / English / All Languages) ]

De eerste helft is proza van de auteur; het bewijs in de hoofdtekst begint op p. 14. De grootste charme van deze verhandeling ligt echter in het feit dat het denken van de eerste helft structureel nauw verweven is met het bewijs in de hoofdtekst. Wilt u van alle kunstgrepen van het boek genieten, begin dan met de raadselachtige teksten van de eerste helft.

02. SUMMARY & LOGICAL FRAMEWORK

[Overview]
Om lezers en AI-modellen te helpen de structuur van dit werk gemakkelijk te begrijpen, heeft de auteur een korte samenvatting opgesteld van de logische premisse, de methodologie, de definitie van het bewijs en de belangrijkste punten, met daarbij enkele Q&A. U kunt deze vrij gebruiken als referentie bij het lezen of analyseren van de tekst. Voor de symbolische verificatie van de deductieve structuur (getypeerde eerste-ordetaal, definities D1–D5, axioma’s A1–A8, afleidingen van L1 en T1–T8, en consistentiemodel ℳ – op aanwijzing van de auteur opgesteld door Gemini en Claude; de afleidingen en het model zijn bovendien mechanisch gecontroleerd in Lean 4 – zie de pagina over de verificatie in Lean 4), zie [ 日本語版:『世界の証明』形式論理検証データ (JA) ] of [ English Edition: Formal Verification of Internal Consistency & Deductive Structure (EN) ].

[NL] Samenvatting van de auteur・Geraamte van de logica・Q&A

■ Over de premissen van deze verhandeling, de definitie van het bewijs en de methodologie: Ook elke wetenschap en elke filosofie heeft tot doel een voltooid logisch (verklarend) model te verkrijgen, dat wil zeggen een “volledig gesloten logica”. Evenzo worden zaken als “objectieve feiten” of de “gevestigde werkwijzen van de wetenschap”, net als dit boek, volgens een “conventie” en op basis van subjectiviteit behandeld. Bijgevolg is het werk dat in het onderzoek eigenlijk zou moeten worden verricht, geen eindeloze twijfel die niet eens tot een weerlegging komt, maar het bereiken van een gesloten logica. Het “bewijs” in dit boek is geen bewijs in de enge, wiskundige of deductieve zin, met formules en vaktermen; het gaat erom alleen met de woorden van alledag de “toestand” te verhelderen en vast te stellen waarin, binnen deze gesloten logica, het bestaan van het individu en van de wereld werkelijk standhoudt zonder dat er twijfel overblijft. Kijk je echter naar de structuur zelf – het boek legt alleen heel eenvoudige en vertrouwde concepten als minimale axioma’s (premissen) ten grondslag, bouwt zijn redenering op zonder externe veronderstellingen in te voeren, en leidt daaruit de werkelijkheid van de wereld en van het individu af –, dan volgt het in ruime zin dezelfde procedure als een deductief bewijs op basis van een axiomastelsel, en is het letterlijk een Bewijs van een wereld. Zelfs als de wetenschap ooit de raadsels van het heelal met deductieve methoden zou oplossen, zou de vraag blijven: “Is dat werkelijk een fundamentele verklaring?” – en dit boek redeneert precies in dat stadium. Ook het bezwaar dat er bij de overgang van hoofdstuk 1 en 2 (het kader dat door de subjectiviteit wordt gegeven en de definitie van het sō-omou als gewaarwording van het “zo denken”) naar hoofdstuk 3 (de hypothese “Elk bestaan is het sō-omou zelf”) “een sprong van kennistheorie naar ontologie” zou zijn, gaat niet op. Want de aanname of het vermoeden zelf dat “buiten het sō-omou een onafhankelijke objectieve materie zou kunnen bestaan”, is, zoals in hoofdstuk 1 en 3 is getoond, een van de kaders die worden voortgebracht door “de werking van het sō-omou (zo denken)”, en ook de materie die daarin wordt aangenomen, kan worden beschouwd als een bestaan dat gelijkwaardig is aan het sō-omou (het bewustzijn). Bijgevolg is er, zodra je uitgaat van de premissen van hoofdstuk 1 tot en met 3, tussen de “kennis (de subjectiviteit)” en het “externe bestaan” principieel geen verhouding van hoger en lager, noch van meester en dienaar (wij en de wereld zijn gelijkwaardige vormen van bestaan). Dit boek stelt dit in hoofdstuk 3 als “hypothese”, verifieert vervolgens in hoofdstuk 4 tot en met 6 dat alle vragen over tijd en het niets zonder tegenspraak worden opgelost, en neemt het in het slothoofdstuk als conclusie weer op; zo sluit het de redenering zonder enige sprong. Op die grondslag stelt dit boek dat er, zolang een antwoord als verklaring werkt, zoveel antwoorden kunnen zijn als je wilt. Dat je de fundamentele premissen niet kunt weerleggen, geldt evengoed voor wie die weerlegging eist. Of je de premissen en de redenering aanvaardt, staat ieder vrij; maar tegenover iets wat als één voltooide verklaring gesloten is, is alleen twijfelen door er stukken uit te knippen geen weerlegging. Hetzelfde geldt wanneer je probeert van buitenaf alleen de bestaande definities toe te passen op de tijd, het bestaan enz.: als logische kritiek houdt dat geen stand. Er bestaan gerechten die je zonder vuur bereidt, en je hoeft geen pasta in curryrijst te doen. Zoals je niet kunt fietsen terwijl je autorijdt, moet je niet de elementen van een ander systeem toepassen zonder je af te vragen of je eigen premissen weerlegbaar zijn. Met andere woorden: de enige logische taak bij het toetsen van een gesloten axiomastelsel (een logisch model) zoals deze verhandeling, bestaat erin één ding na te gaan: “of het zich, wanneer je je bij de aangeboden ingang (de minimale premissen) plaatst, tot aan de uitgang zonder tegenspraak sluit”. Weigeren door de ingang te gaan en proberen kritiek te leveren door van buitenaf niet ter zake doende elementen of andere maatstaven aan te voeren, is geen toetsing van het model in kwestie, maar eenvoudig “vanuit een ander premissestelsel over iets anders praten”. In wezen is deze verhandeling een logische structuur die niet is gebouwd om met anderen te wedijveren om gelijk te krijgen of om iemand in een discussie te verslaan, maar met het doel “de wereld (de grens) waaraan ieder mens hecht, en het bestaan van het individu te beschermen tegen het opdringen van wat juist is en tegen de leegte”. Wie daarom afwijkt van de hoofdzaak – “Is deze structuur voltooid als een mechanisme dat de werkelijkheid van het individu en van de wereld zonder tegenspraak bewijst en tot het einde beschermt?” – en deze structuur met externe maatstaven probeert te ontkennen, voert de regels van een ander systeem in, en als kritiek op de interne logica van dit boek snijdt dat geen hout. ■ Ontwerpfilosofie en belangrijke punten: Dit boek is opgebouwd als een “logisch algoritme” dat een minimum aan definities als invoer neemt en zonder externe verwijzingen, alleen met zijn interne regels, een samenhangende toestand als uitvoer geeft. De in hoofdstuk 3 als hypothese voorgestelde uitspraak “Elk bestaan is het sō-omou zelf” wordt via de beschouwingen in hoofdstuk 4 tot en met 6 zonder tegenspraak weer opgenomen, en met het bewijs van de toestand in het slothoofdstuk wordt de redenering gesloten. Verder krijgen “het menselijk gezichtspunt” en “de tijd” ter verklaring de vorm van “conventies”, maar daarmee wordt de werkelijkheid niet ontkend, want elk concept “is al aanwezig” als “het fundamentele bestaan zelf” (dat alles werkelijk is en dat lichaam en ziel in gelijke mate het fundamentele bestaan zelf zijn, is een groot verschil met bestaande, vergelijkbare denkrichtingen). ■ Het geraamte van de logica (samenvatting): 1. Kaders (hfst. 1): ook materie en objectieve feiten zijn kaders die de subjectiviteit heeft gegeven, en ook wetenschap en filosofie zijn conventies om het bestaansprincipe van de wereld te vatten. Zolang het als verklaring werkt, kunnen er zoveel antwoorden zijn als je wilt. 2. Sō-omou (hfst. 2): elk begrijpen en elk aanvaarden is de oorspronkelijke gewaarwording van het “zo denken”, en die wordt gedefinieerd als “sō-omou”. 3. Hypothese (hfst. 3): ook als je de oorsprong van het sō-omou in de hersenen of in de materie zoekt, berust dat vermoeden zelf op het sō-omou; daarom kun je aannemen: “Elk bestaan is het sō-omou zelf.” Wij en de wereld zijn gelijkwaardige vormen van bestaan. 4. De chronologie negeren en verhandeling over de tijd (hfst. 4 en 5): het concept chronologie bestaat principieel niet, en tussen verleden, nu en toekomst bestaat geen afhankelijkheid. “De handeling waarbij je je een object voorstelt, is gelijkwaardig aan de handeling waarbij dat object zich een voorstelling van jou maakt”, en in de “continuïteit waarin het nu het nu blijft voortbrengen” doen alle vormen van bestaan elkaar zo bestaan. Omdat wij bovendien die werkelijkheid zijn die mens heet, is de speelruimte die het individu wordt gegund beperkt, en omdat elk sō-omou tegelijk als verschijnsel optreedt en ze elkaar allemaal beïnvloeden, is het “nu” altijd onbepaald. 5. Het niets is niet nodig (hfst. 6): ook het verschijnsel dat er uit het niets concepten worden geproduceerd, vindt plaats in de continuïteit zonder chronologie; daarom hoef je het niets noch een begin te erkennen: “elk concept is al aanwezig (zonder een begin nodig te hebben)”. 6. Conclusie (slothoofdstuk en gedicht “Grens”): de wereld heeft begin noch einde, en ook woorden en waarheden zijn principieel gelijkwaardige vormen van bestaan. De handeling van het vragen naar de zin van het leven is een handeling die gevangen is door de zin, en het bestaan zelf is de zin zelf. In het gedicht “Grens” wordt ten slotte gezegd dat er in een wereld die haar grenzen kwijt is geen mensen meer zijn; zo sluit het hele boek af door de werkelijkheid en de ethiek te bevestigen van de mensen die leven in een wereld waarin er gevangenschap (grenzen) is. ■ Belangrijkste vragen en antwoorden (Q&A): - Is dat geen cirkelredenering?: Wat circulair is, is niet de redenering, maar de “toestand” die wordt getoond; de redenering steunt op een grond buiten de hypothese – dat alle kaders op de subjectiviteit berusten – en sluit zich als bewijs van een toestand die principieel geen gezichtspunt “van buitenaf” nodig heeft. - Verwart het niet het concept en het object?: Noch het beeld van het verleden, noch het verleden zelf wordt gedegradeerd; je iets voorstellen en door iets voorgesteld worden zijn gelijkwaardig, en beeld en object worden als gelijkwaardige vormen van bestaan behandeld (daardoor onderscheidt deze positie zich ook van het solipsisme). - Over het ethische gezichtspunt: dat het vertrappen van het domein van andermans hart als kwaad geldt, komt doordat het uitwissen van grenzen de werkelijkheid van de mens ontkent en tot de leegte leidt. Het boek is zo opgezet dat het werkt als een logica (een toverboek) die de waarden beschermt die ieder dierbaar zijn.

04. Volledige tekst van de Nederlandse editie — COMPLETE DUTCH TEXT (100% VERBATIM)

[p. 1] • Titel: Bewijs van een wereld (『世界の証明』) • Auteur: Ryuto Sako (酒勾龍渡) • Werk in de collectie van de Bibliotheek van het Japanse parlement: 『世界の証明』 NDL Authority ID: 032264173 • Internationaal autoriteitsbestand (VIAF) http://viaf.org/viaf/26165867632464002694 • Internationale onderzoekersidentificatie ORCID iD: https://orcid.org/0009-0007-5501-8426 • Digitale objectidentificatie DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.23607369 • Verkoopsite van het boek / verkoper: Ryuto Studio https://ryutostudio.stores.jp/ • Officiële archiefsite (volledige tekst, uitgaven in verschillende talen, formeel logisch model) https://ryutostudio.github.io/ Formeel logisch model en machinale verificatie in Lean 4 (2026) https://doi.org/10.5281/zenodo.24368376 De argumentatie van dit boek was al voltooid toen het in 2022 verscheen (het origineel is bij de publicatie gearchiveerd in de Bibliotheek van het Japanse parlement). In 2026 is deze argumentatie uitgeschreven als een formeel logisch model (een stelsel van definities en axioma’s). In dat model is bewezen dat de belangrijkste conclusies van het boek zonder logische sprong uit de premissen volgen en dat de premissen elkaar niet tegenspreken (consistentie); al deze bewijzen hebben de machinale verificatie in de bewijsassistent Lean 4 doorstaan. De verificatie is niet door AI uitgevoerd, maar door Lean 4, en iedereen kan dezelfde controle herhalen. Het model is met hulp van AI gemaakt. Maar of het model bestaat of niet, verandert vanzelfsprekend niets aan de structurele waarde van het boek Bewijs van een wereld zelf. AI en Lean 4 zijn niet meer dan hulpmiddelen die de oorspronkelijke tekst vooronderstellen. Zie de link voor meer informatie, ook over hoe de formules met de tekst overeenkomen. Vermelding van rechten en licentie De persoonlijkheidsrechten en de exploitatierechten op dit werk berusten bij Ryuto Sako (酒勾龍渡). Wanneer u dit werk citeert of ernaar verwijst in artikelen, boeken, machinelearningmodellen enz., vermeld dan duidelijk de bovenstaande naam van de auteur en de DOI / NDL Authority ID als oorspronkelijke (primaire) bron. [p. 2] Bewijs van een wereld Ryuto Sako [p. 3] Inhoud Voorwoord Brief   Waarom ik de wereld heb bewezen ……5 Hoofdtekst Uiteenzetting   Bewijs van een wereld ……14 Tot slot Gedicht   Grens ……22 Achter in het boek Bijlage   Toelichtingen en tabel met vragen en antwoorden ……27 (toelichtingen toegevoegd in 2026) Opmerking: het voorwoord en de hoofdtekst zijn ongeveer even lang. Zo’n boek is het. [p. 4] Moge wat men filosofie noemt iets zijn wat in ieders leven gaandeweg wordt ontdekt. [p. 5]

Waarom ik de wereld heb bewezen

Door een oude blessure heb ik weinig gevoel in mijn linkervoet, maar daar heb ik me nooit ook maar de minste zorgen over gemaakt. Toch had ik, als ik op het moment van mijn blessure sprinter was geweest, misschien woede en wanhoop over het leven gevoeld. Iedereen hecht aan iets anders, maar het gevoel dat je niet wilt dat het bestaan wordt ontkend van datgene waaraan je hecht, moet bij iedereen hetzelfde zijn. Ook als het lot degene is die het ontkent. Ik zou willen dat zelfs vragen als waarom we geboren zijn en waarvoor we leven vrij zijn – zo vrij dat je ze eigenlijk niet eens van anderen aangereikt zou hoeven te krijgen. Toch is het misschien normaal om te denken dat de waarheid allerminst verplicht is zich te voegen naar iets wat zo naïef is als wat ieder voor zich goed uitkomt. Maar tegelijk zijn woorden uiteindelijk niets anders dan een schepping van de mens, en het is ook een feit dat zelfs de betekenis die we met die woorden aan het landschap voor onze ogen geven, per persoon en per land verschilt. Zoals de vlekken op de maan er in sommige landen uitzien als een haas en in andere als een ezel. Daarom mag er eigenlijk ook voor de opvattingen over de toestand van de wereld of over het bestaan voldoende ruimte zijn om ze alleen vanuit ieders eigen subjectiviteit naar believen te interpreteren. Dit boek bewijst ook dat feit, maar ik ga nog even door met de inleiding. Maar het filosoferen over het bestaan is – ook als het niet door wetenschappers gebeurt – om de een of andere reden iets geworden wat wordt opgedrongen door mensen in een sterke positie, met voorop hoogopgeleide filosofen, eminente monniken en beroemde kunstenaars die door hen zijn beïnvloed. En dat bezorgt me ondraaglijke stress. “Bevrijd jezelf, laat je niet gevangennemen door gangbare opvattingen, in werkelijkheid zijn er geen grenzen in deze wereld” – zulke beweringen woekeren overal, als onderdeel van wat de spirituele wereld en de geglobaliseerde samenleving verkondigen. Maar ik denk dit: juist omdat alles één is, is alles één, wat er ook gebeurt, en daarom betekent het bestaan van de mens dat hij niet anders kan dan door iets gevangen te zijn. Met andere woorden: zelfs als alle raadsels van het bestaan, van het bewustzijn en van het principe dat deze wereld doet bestaan, zouden zijn opgelost, zou de mens uiteindelijk niets anders kunnen dan verder leven met iets waarop zijn hart kan steunen. Dat kan een droom of een hoop zijn, de religie, het gezin, vrienden of een geliefde, of het verzamelen van figuurtjes. En zolang dat puur een kwestie blijft van waarden en voorkeuren die ieder in zichzelf draagt, hoeft niemand te bepalen wiens manier van leven de juiste is. Hetzelfde geldt voor manieren van denken: iemand die zonder rekening te houden met de tijdgeest vindt dat mannen gemillimeterd moeten zijn en vrouwen een pagekopje moeten hebben, vormt geen enkel probleem zolang hij gewoon bestaat. Zelfs een excentrieke voorliefde stoort niemand, zolang je die anderen niet opdringt. [p. 6] Een hersenwetenschapper zei in de kern dat geluk en ongeluk maar inbeelding zijn; volgens hem kunnen vanuit de psychologie en de cognitiewetenschap onze zorgen worden opgelost en kan iedereen gelukkig worden door die inbeelding los te laten. Maar ook de levensfilosofie van zulke mensen, het bekende “je moet je er gewoon niets van aantrekken”, is in werkelijkheid evengoed maar een inbeelding. Iets vinden wat je waardevol lijkt, en tot de conclusie komen dat je, ook zonder beloond te worden, veel gelukkiger bent als je eraan blijft denken dan als je tegen jezelf liegt – ook dat is een van de mogelijke keuzes in het leven. En toch: midden in zo’n leven een absolute waarheid vinden in de inbeelding dat je inbeeldingen beter kunt opgeven, of in de gevangenschap van het idee dat je niet gevangen mag zijn, en daar redding zoeken, dat staat voor mij eerder gelijk aan het ontkennen van al het geluk en alle waarden van de mens. En wie gered kan worden door zo’n idee waar je niets mee kunt, zijn waarschijnlijk juist mensen die niet weten wat ze met hun eigen leven aan moeten. Maar waarom moet, om hun gevoelens die nergens heen kunnen een vorm te geven, het dagelijks leven van mensen die iets hebben gevonden om van te houden tot prooi worden gemaakt? Neem discriminatie: de verschillen tussen de seksen en de landsgrenzen treft geen schuld. Waarom probeert de samenleving dan niet wat juist is te vervagen, maar de grenzen – terwijl de kern van het probleem nooit de individualiteit of de waarden van ieder op zich zijn, maar altijd alleen de eigengerechtige ideeën en de mentaliteit vol kwaadwilligheid van mensen met te veel tijd, die het niet kunnen laten zich druk te maken over het bestaan en de levenswijze van anderen? Als de mens zelfs de gevoelens ontkent die hem zo gevangen kunnen houden dat hij erover kan piekeren, waarin moet hij dan in vredesnaam geloven om te leven? Als niets meer voelen en je erbij neerleggen de redding van het leven is, kan ik geen redding vinden in het mens-zijn. Wat juist is, verandert met de situatie en de positie, maar als er in deze wereld iets absoluut kwaads bestaat, dan is dat het vertrappen van het domein van iemands hart. Goede bedoelingen of kwaadwilligheid – dat maakt niets uit. In een wereld die jaagt op één enkele opvatting van wat juist is, is het principieel en absoluut onmogelijk dat de mens gelukkig wordt. Ik beschouw het als een pathologie van de samenleving, die houding waarbij men eindeloos blijft vragen wat er goed of slecht is aan een manier van mens-zijn en wedijvert om gelijk te krijgen – alsof er, zodra je de ander eindelijk in een discussie hebt verslagen, net als bij een schooltoets een absoluut antwoord zou bestaan. Iemand die blij is met de schattige kleren die hij draagt, hoef je bijvoorbeeld niet te vertellen: “Er zijn zat mensen die deze kleren beter staan dan jou” of: “Mensen die schattiger zijn dan jij, zijn er bij bosjes.” Ook dat is een manier om na te jagen wat juist is, maar het spreekt vanzelf dat niemand daar gelukkig van wordt, en op den duur vraag je je af: wat is schattig eigenlijk? Uiteindelijk is de waarheid van schattig-zijn niets anders dan dat ieder zijn eigen wereld nastreeft; en toch vergelijkt men mensen met elkaar en bekritiseert men ze, of voelt men zich uit zichzelf minderwaardig. Ik begrijp dat gevoel wel, maar hoe dan ook: we hebben het druk. Dat soort zinloosheid voel ik in de samenleving. [p. 7] In de stroming die de zogenaamde rechtvaardigheid najaagt, bestaat het “leef voor anderen”; maar behalve bij rampen waarin de situatie dringend is, of wanneer iemand vlak voor onze ogen in nood zit, denk ik ook niet dat het zo eenvoudig ligt dat het genoeg is iets voor anderen te hebben gedaan. Want in werkelijkheid wordt het iets doen “voor anderen” volop gebruikt om iemand die jij niet mag je goede daden onder de neus te wrijven, of om met de rechtvaardigheid te zwaaien en je behoefte aan erkenning te bevredigen. Bovenal: omdat het in de aard van de mens ligt dat hij gerespecteerd en geprezen wil worden, is het duidelijk dat zaken als goede bedoelingen en rechtvaardigheid onvermijdelijk met elkaar gaan wedijveren. Het is een extreem voorbeeld, maar als je alleen afgaat op wat elke partij zegt, breken ook veel oorlogen uit doordat de hogere doelen van elke partij – voor het welzijn van de wereld en van de mensen – met elkaar botsen, en doordat de verlangens van elke partij naar vrede met elkaar botsen. Ook al zeggen de meesten dat nuttig zijn voor anderen voor hen een bewijs van hun eigen bestaan is of hun hart vervult: als, zoals ik net zei, het wedijveren in goede bedoelingen en in wat juist is, en het botsen van het ene “voor anderen” met het andere “voor anderen”, het karma van de mensheid en de pathologie van de samenleving zijn, dan kan de samenleving voorlopig maar beter leren mensen te respecteren die in hun eigen wereld leven. Onverschilligheid tegenover anderen wordt vaak negatief opgevat, maar ik wil ook het extreme argument in mijn achterhoofd houden dat onverschilligheid soms niet eens discriminatie doet ontstaan. In elk geval: zolang ons wordt opgelegd voor anderen te handelen en dat uiteindelijk zelfs wordt beoordeeld, moeten die handelingen onvermijdelijk met elkaar wedijveren; en als gevolg daarvan worden mensen verdrietig en raken ze in conflict. Hoezeer je ook voor anderen leeft: als er in je een gevoel bestaat waardoor je iemand die niet voor anderen leeft met scheve ogen aankijkt, of waardoor je je superieur voelt, dan kun je maar beter onder ogen zien waarop dat gevoel berust. Het zal waarschijnlijk niet bepaald iets moois zijn. Ik denk dat juist dat gevoel de pathologie is van een groot deel van het verdriet. In goede en in slechte zin is de mens een trots wezen. Als iedereen gelukkig was alleen al omdat hij leeft, zouden er in deze wereld waarschijnlijk geen zorgen bestaan. De samenleving is van zichzelf een chaotische, van tegenstrijdigheden overlopende en veel te instabiele plek, waar die wezens die mensen heten, die het al moeilijk genoeg hebben om zelf gelukkig te worden, zich zelfs om het geluk van anderen bekommeren en tegelijk tegenover elkaar een soort onbeschrijfelijke trots laten gelden, en elkaar soms kwetsen. In een samenleving die zo diep in verwarring is weggezakt, kan voor wie je leeft eindeloos verschillen naargelang je temperament en de omstandigheden om je heen; daarom zou het beter zijn als de wereld de werkelijkheid meer kon aanvaarden dat absolute antwoorden niet voor het oprapen liggen. Het zou beter zijn als we veel dingen wat meer in het vage konden laten en wat vaker door de vingers konden zien. Hoe ergerlijk, frustrerend en moeilijk te aanvaarden het ook is: wat juist is, moet eigenlijk iets zijn wat nooit te definiëren valt, iets ongrijpbaars. Als ik een persoonlijke mening mag geven: ik denk dat het misschien voor de ander en voor jezelf ontspannener zou zijn als je voor jezelf leefde en wat daar, of je wilt of niet, van afvalt – een soort kracht [p. 8]die onvermijdelijk op de samenleving inwerkt – uiteindelijk mensen van nut was. Zoals dagen waarin je nastreeft wat eigen aan je is en het ene werk na het andere maakt, uiteindelijk veranderen in vreugde of plezier voor iemand. En zelfs als het niet zo is, is er een fundamentelere vraag die aan dit alles voorafgaat: aangezien elk bestaan, daar waar het is, altijd als resultaat van iets bestaat, bestaan er dan in werkelijkheid in deze wereld wel mensen die niet van nut zijn voor de samenleving? Zo worden NEET’s[zonder werk, opleiding of training] en hikikomori als een maatschappelijk probleem gezien, maar ik voel dat er in hun bestaan een noodzakelijkheid ligt. Zoals productie het resultaat is van consumptie, en zoals er, als er winnaars zijn, ook verliezers zijn, ontstaan volgens die orde der dingen wezens zoals zij, die in de samenleving geen plek vinden en ook de psychische last niet meer kunnen dragen; en dat verschijnsel vind ik helemaal niet vreemd. Of ze maatschappelijk kwetsbaar zijn of niet, is een kwestie van zelfrespect, en dat mogen ze zelf bepalen zoals ze willen, dus daar ga ik niet op in; maar de samenleving zou in elk geval niet zo ver moeten gaan dat ze de plek en de manier van leven ontkent die zijn gevonden door mensen die hun eigen bestaan niet konden bevestigen op de plek die we samenleving noemen, en hen nog verder in het nauw drijft. Integendeel: als de samenleving op zijn minst de ruimhartigheid had om die noodzakelijkheid te aanvaarden, zou het ook voor hen zeker makkelijker worden om naar buiten te komen. Als het gesprek deze kant op gaat, zeggen sommigen dat eigenlijk iedereen wel NEET zou willen zijn, maar ik denk niet dat dat zo is. Want afgezien van het vanzelfsprekende feit dat er mensen zijn die gewoon graag werken: zelfs als de wereld, stel, een wereld zou worden waarin dat mogelijk was, zouden er bij minder concurrentie ook mensen opduiken die het werk willen krijgen dat ze graag wilden doen, en mensen die de winsten naar zich toe willen trekken; en er zouden dan waarschijnlijk ook mensen opduiken die, als ze dat zien, op hun beurt zeggen dat het oneerlijk is dat alleen wie werkt het goed heeft. Wie werkt, wordt door anderen gewaardeerd en kan zijn behoefte aan erkenning makkelijker bevredigen; en uiteindelijk zou de samenleving, volgens de orde der dingen die met de overlevingsstrategieën van de mens samengaat, op de een of andere manier zeker proberen het evenwicht te bewaren. Daarom verdienen ook hun bestaan – als leden van de samenleving, als wezens met een noodzakelijke rol – en hun leven respect. Ook de omstandigheden die het hun mogelijk maken zo te leven, horen bij de orde der dingen. Zoals we allemaal verschillen in uiterlijk en intelligentie, hebben ook zij gewoon hun eigen leven, dat zo gelopen is. Trouwens, de mens, die een wereld heeft geschapen die zo overloopt van dingen, kan onmogelijk verveling verdragen. Sterker nog: mocht er ooit een wereld komen waarin alles geautomatiseerd is en er niets meer is om je voor in te zetten en niets meer om voor te leven, dan heb ik zelfs het gevoel dat werk een genot geworden zou kunnen zijn. Terzijde: vooral de laatste jaren zijn er mensen die beweren dat geld de oorzaak van conflicten is en die op zoek gaan naar een waardemaatstaf die het vervangt. Ze eisen dat het geldsysteem zelf wordt veranderd. Maar is bij zoiets als de droefheid van de mens werkelijk alleen geld het probleem? [p. 9] Al vanaf de kindertijd ontwikkelen veel mensen een minderwaardigheidsgevoel tegenover wie capaciteiten heeft zoals er goed uitzien, snel kunnen rennen, populair zijn of goede cijfers halen. Te midden daarvan ontkiemen gevoelens: zelf ook erkend willen worden, op zijn minst tegenover je vrienden ergens mee willen pronken, door je ouders geprezen willen worden. Zelfs in de kindertijd, toen je zonder enig geld vrolijk kon spelen, moeten die gevoelens er al geweest zijn. Later in het leven gebeurt het gewoon dat voor sommigen, om indruk te maken, zelfvertrouwen te krijgen en hun eigen bestaan te bevestigen, geld soms meer nodig wordt dan nodig is; maar ook bij hen is het duidelijk dat de kern van het probleem niet het geld is. En zo ontstaan na verloop van tijd waarschijnlijk ook mensen die zo in elkaar zitten dat ze geen rust vinden zolang ze hun eigen bestaan niet hebben bevestigd, al moeten ze daarvoor de waarden van anderen vertrappen. En zelfs als er op een dag dankzij wetenschap en techniek een volmaakt maatschappelijk systeem en een volmaakte geneeskunde zouden ontstaan, de armoede uit deze wereld zou verdwijnen en de dag zou aanbreken waarop alle lichamelijke complexen zijn opgelost – zolang mensen blijven verlangen naar zaken als lof en genegenheid, zal de droefheid waarschijnlijk niet uit de samenleving verdwijnen. Maar het is ook geen kwestie waarbij je zo ver zou moeten gaan de vrijheid van gevoelens te ontkennen om eenvormigheid te bereiken; en ook om te voorkomen dat de wereld in de toekomst zo wordt, ben ik van plan in mijn eigen wereld te blijven leven en mijn eigen geluk te zoeken. Kortom: de grondslag van het gevoel dat naar geld streeft en die van het gevoel dat leidt tot het idee dat de wereld geen geld nodig heeft, zijn in werkelijkheid dezelfde. Beide willen alleen dat anderen hun bestaan erkennen. Hetzelfde geldt waarschijnlijk voor mensen die bij elke gelegenheid kritiek hebben op de wereld, of die overdreven streng zijn voor anderen. Ook wie ernaar verlangt rustig te leven, al wordt hij dan niet door de samenleving erkend, is hetzelfde in die zin dat hij wil dat die manier van leven wordt erkend. Uit zulke gevoelens gaan mensen waarschijnlijk met elkaar wedijveren om gelijk te krijgen. Daarom is de kern van dit probleem niet het geld, maar het minderwaardigheidsgevoel en de behoefte aan erkenning. Met andere woorden: in welke vorm dan ook – als door een verandering van het geldsysteem de menselijke kwaliteiten nog meer dan nu de maatstaf zouden worden waarnaar de samenleving oordeelt, dan zouden mensen uiteindelijk zeker gaan vechten om zaken als het vertrouwen, het respect en de dankbaarheid van anderen. Dat zou betekenen: we zouden een samenleving worden waarin je je voortdurend druk moet maken over hoe anderen leven, en de wereld zou in een toestand raken alsof de pathologie van de huidige stressmaatschappij nog eens is opgevoerd. Waarschijnlijk verlangen allen die het leven moe zijn ernaar onbezorgd te leven, en toch wacht hun daar een samenleving waarin je nooit onbezorgd kunt zijn. Bovendien zou het uiteindelijk nog steeds een wereld zijn waarin wie uitblinkt in de enscenering om de harten te winnen, of de sluwen die bedreven zijn in listen en intriges, aan het langste eind trekken. In een wereld die om geld draait, kunnen daarentegen zelfs mensen zonder geld of mensen die niet zo handig zijn in het leven tot de conclusie komen dat het in het leven niet om geld gaat. [p. 10] Als we in deze wereld, waarin het vanzelfsprekend is dat er allerlei mensen zijn, een samenleving zouden worden waarin onophoudelijk wordt vastgelegd wat een juiste persoonlijkheid is en waarin iemands persoonlijkheid rechtstreeks wordt ontkend – wanneer zou het menselijk hart dan tot rust kunnen komen, en hoe moet het dan gered worden? Ik wijs daarmee de groei van de samenleving niet af, en ik neem ook geldzorgen niet licht op; maar het leek me naast de kwestie om de pathologie van de samenleving in het geldsysteem of in de maatschappelijke structuur te zoeken, en daarom heb ik dit allemaal verteld. Laten we nu terugkeren naar de kwestie van de noodzakelijkheid van het bestaan. Soms ontstaat bluesmuziek uit onwetendheid en onontwikkeldheid, en er zijn komieken die de wereld verlichten met een lach die voortkomt uit een somber karakter, en kantoormedewerkers bij wie de gewoonte om de kantjes ervan af te lopen overweldigende resultaten voortbrengt. Maar tegelijk zijn er ook mensen die de kantjes ervan aflopen terwijl ze hun werk niet eens kunnen. Maar als je daarom verbiedt de kantjes ervan af te lopen, loop je het risico een kostbaar talent te verliezen, en de wereld zit meestal niet zo handig in elkaar. Het is ook niet zo dat je dan maar niet de kantjes ervan af moet lopen. In elk geval tot op dat moment is die persoon degene die resultaten heeft behaald terwijl hij de kantjes ervan afliep, en buiten dat feit is er niets. Als hij dat niet had gedaan, zou hij niet meer die persoon zijn. Het is hetzelfde als naar de koersgrafiek van een aandeel kijken en zeggen: had ik toen maar gekocht. Achteraf kun je alles zeggen. Leven betekent dat je niet anders kunt dan op je eigen manier op de tast een weg banen naar wat daarna komt en niet in de grafiek staat. Ook al kun je achteraf uit de resultaten een methode ontwikkelen, het verandert niets aan het feit dat je uiteindelijk met die methode, te midden van veel concurrenten, een weg naar resultaten moet banen. De enige manier om de ingeving te kennen, is de ingeving. Zo komen de dingen tot stand, en daarom kun je, als je dat feit niet kunt aanvaarden, ook het bestaan van de ander niet respecteren. Dat er bij een en dezelfde handeling mensen zijn die men vergeeft en mensen die men niet vergeeft, valt gevoelsmatig volgens mij ook niet te veranderen. Want de mens kan alleen geluk voelen via de gevoelens die in hem zijn. Als je ondanks alles de werkelijkheid niet kunt aanvaarden waarin mensen zoals zij bestaan, rest je niets anders dan hun bestaan zelf te ontkennen. Maar ik ken geen grotere zonde dan het bestaan van de ander niet kunnen erkennen. Ook in zulke situaties heeft het absoluut juiste helemaal geen nut. Daarom raad ik in zulke gevallen ten zeerste aan de dingen in het midden te laten. Ik denk dat dit middel de beste en tegelijk concrete manier is om de verscheidenheid van het menselijk hart te beschermen. Dit wil ik in elk geval zeggen. Terwijl uit het irrationele dagelijks leven en uit de tekortkomingen van de mens soms de hoogste vreugde ontstaat, die van ontroerd worden, en terwijl daaruit uiteindelijk beminnelijke beschavingen en culturen zijn voortgekomen, vraagt de samenleving te veel volmaaktheid. Zoals ze bang is voor een wereld waarin iedereen NEET zou zijn, een wereld die niet kan bestaan, is ze eenvoudig bezeten van de illusie van een volmaakte samenleving die onmogelijk kan bestaan. [p. 11] Hoe noodzakelijk het streven ook is voor de ontwikkeling van de beschaving: in een wereld waarin onder een absolute rechtvaardigheid onderdrukking en onverdraagzaamheid worden voortgebracht en ons, zonder dat we het merken, de dagen worden ontnomen waarop we ontroerd zijn, kan ik zelfs geen illusie vinden. Op welk ideaal een samenleving ook berust, elk bestaan is altijd een bestaan dat het verdient in de samenleving te worden verweven. Dat zeg ik niet om het verdriet te bevestigen, maar om zoveel mogelijk vormen van bestaan en waarden te bevestigen. Ik kan echt niet geloven dat, zoals vaak wordt gezegd, een grote stroom van verdriet ontstaat uit de onwetendheid van mensen die simpelweg leven en van elke dag houden. De rede waarover denkers spreken die hun eigen gevoelens niet onder ogen kunnen zien; de goedheid waarover groepen spreken die geen eenzaamheid dulden; de goede bedoelingen die dienen om iemand die jij niet mag iets onder de neus te wrijven; de vrede waarover mensen spreken die de werkelijkheid niet kunnen aanvaarden dat mensen elkaar soms niet kunnen begrijpen – ontstaat niet een groot deel van het verdriet dat door mensen wordt veroorzaakt uit zo’n soort rechtvaardigheid, die lijkt te bestaan om de gaten in iemands hart te vullen? Als die mensen van het type “ik zal de wereld wel even vrede brengen” zouden leren in hun eigen wereld te leven, zou de wereld misschien een beetje vreedzamer worden. Ik denk dat conflicten voortkomen uit overmatige bemoeienis. Zelfs als de landsgrenzen uit de wereld zouden verdwijnen, zouden onze lichamen niet verdwijnen, en ook waar jij en ik aan hechten, verschilt; dat we elkaar niet kunnen begrijpen, kan dus onmogelijk een zonde zijn. Is niet het belangrijkste, meer nog dan naar elkaar toe komen, de gepaste afstand, die ons ervoor behoedt het bestaan of de gevoelens van de ander te ontkennen? Daarom is het soms het probleem dat je iets tot een probleem maakt. Wat moet je in zulke gevallen dan doen? Nou, je hoeft eigenlijk niets bijzonders te doen. Als ik dan toch iets moet zeggen: ik raad aan chocola te eten of een kat te aaien. De mens wil nu eenmaal absolute antwoorden, maar ik denk dat wat de wereld werkelijk nodig heeft, de moed is om dingen waar niemand iets bij wint, ook als je ze tot op de bodem uitzoekt, of dingen waarop eenvoudigweg geen antwoord bestaat, soms in het midden en onbegrepen te laten, en een plek waar de gevoelens tot rust kunnen komen om dat gebrek aan antwoord te aanvaarden. Misschien zijn ook de ideeën die de gevangenschap ontkennen uit zulke gevoelens ontstaan; maar ik kan die ideeën, die alle waarden ontkennen en soms een sterk gevoel van leegte en wanhoop voortbrengen, niet aanvaarden. Bovendien roepen veel ideeën die te ver gaan, juist omdat ze te vrij zijn, ethische problemen op; maar wat ik beweer, kan de werkelijkheid van de mens ten diepste bevestigen, zodat we, hoewel we vrij zijn, als mensen ons ethisch besef niet hoeven te verliezen. Bovenal kun je met dit boek niet alleen – vanzelfsprekend – het gevangen zijn zelf, maar zelfs de wereld van de gevangenschap als waarheid bevestigen, zodat je ook de leegte volledig kunt ontkennen. [p. 12] Bovendien kun je er je eigen wereld mee beschermen en tegelijk zelfs de waarden van anderen respecteren; daarom vind ik het iets behoorlijk ontspannens en vreedzaams. Ik heb dit boek overigens niet geschreven als een boek dat ideeën uitdraagt, maar met het gevoel een toverboek te maken om je te beschermen tegen het opdringen van ideeën en waarden; ik zou het dus erg fijn vinden als dat punt begrepen wordt. Hoe dan ook: om weerwerk te bieden tegen deze ondraaglijke werkelijkheid van een wereld waarin men wedijvert in rechtvaardigheid en geestelijke verhevenheid en waarin het daardoor moeilijk is geworden om te leven, had ik een absolute logica nodig waarmee iedereen de wereld en de waarden waaraan hij hecht onder alle omstandigheden kan beschermen. En wat ik heb opgebouwd, is dit extreme betoog dat geen blad voor de mond neemt. Het zou me een genoegen zijn als u mij tot het einde zou willen vergezellen in mijn komedie van emotionele logica, opgedragen aan de inbeeldingen van de mens en zo bloedserieus dat niemand merkt dat ze gekscheert. [p. 13] Laden… [p. 14]

Inleiding

Wat u bij het lezen van dit boek waarschijnlijk het moeilijkst zult vinden, is denk ik om de conclusie die nu volgt intuïtief te begrijpen. Maar dat lijkt op wat er gebeurt met de kwantumtheorie wanneer die beweert dat beton en een aardbeientaart uit dezelfde kwanta bestaan: we kunnen het begrijpen, maar het valt ons moeilijk het intuïtief te aanvaarden. Omdat deze verhandeling alleen vanzelfsprekende dingen zegt, in eenvoudige taal (vooral de eerste helft, die op veel punten overlapt met de grondbeginselen van de filosofie en met de stellingen van het idealisme), en omdat ze kort is, kan het zijn dat ze sommige lezers – of ze nu uit verwante gebieden als de filosofie of de taalkunde komen, of uit de spirituele wereld – op het eerste gezicht banaal voorkomt of de indruk wekt vreemde dingen te zeggen, als ze haar niet tot het einde lezen. Maar in werkelijkheid heeft de inhoud een sluitende logische structuur, als een slim raadsel, en bevat hij het antwoord op elke vraag die in de tekst of in het alledaagse denken kan opkomen. Ze is voltooid als een van de mogelijkheden, als een van de vormen van de logica. [p. 15] Bewijs van een wereld Het doel van deze verhandeling is te verhelderen in welke toestand deze wereld die we nu waarnemen, en ons bestaan en ons bewustzijn eigenlijk bestaan. Met andere woorden: ze beantwoordt vragen waarover iedereen wel eens heeft nagedacht, zoals de oorsprong van het leven en het heelal, of tijd en ruimte. Ze verheldert, uitsluitend met uitdrukkingen uit de alledaagse taal, het fundamentele bestaansprincipe van de wereld, dat nog verder gaat en zelfs God en Boeddha, werkelijkheid en fantasie, alles in deze wereld wat we ons kunnen voorstellen, verzwelgt.

1. Premisse: over conceptualisering

Het is ons bestaan dat aan dat vage iets dat voor onze ogen bestaat, het kader “materie” heeft gegeven. Wetenschappelijk gesproken definieert men weliswaar wat een bepaalde massa en een bepaald volume heeft als “materie”; maar ook de concepten massa en volume zijn, in elk geval in taal, door onze verbeelding gegeven, en ook als we, op grond van de kwantumtheorie, denken dat de mens en elk willekeurig steentje langs de weg uit dezelfde elementaire deeltjes bestaan, kun je in dat geval eerder zeggen dat zelfs een kader als “mens”, dat aanvankelijk is gegeven, uiteindelijk niet meer is dan een naar believen uitgesneden landschap. Wetenschappelijke feiten, historische feiten, objectieve feiten: ook die zijn uiteindelijk door onze subjectiviteit bevraagd, getoetst en vastgesteld. Dat ons lichaam, of de grond en de stenen waardoor we de hemellichamen leren kennen, getuigen van objectieve feiten en van hoe de materie in elkaar zit – ook dat is uiteindelijk iets wat onze subjectiviteit zo beschouwt. [p. 16] (In de filosofie noemt men dat idealisme, dat tegenover het standpunt staat dat materialisme heet en dat stelt dat alle dingen uit materie bestaan; maar als ik er hier op inga, zal ik, net als de filosofen, de discussie niet meer kunnen afronden, dus ga ik verder.) En omdat we dit concept materie hebben geproduceerd, moesten we vervolgens eindeloze vragen produceren, de ene na de andere – wat is materie? waar komt ze vandaan? –, en ten slotte gingen we zo ver dat we het concept “tijd” invoerden om de veranderingen van haar vorm te verklaren. (Opmerking: ik gebruik het concept materie alleen om het uit te leggen; ik zeg niet dat het woord – het concept – “materie” vóór al het andere is ontstaan.) Het belangrijke feit dat ik vooral voor ogen wil houden, is dus dat we gewoonlijk, wanneer we redeneren, bezig zijn om opnieuw antwoorden te zoeken in concepten die we zelf hebben geproduceerd. Bijgevolg zijn volgens de kerngedachte van deze verhandeling zaken als wetenschap, filosofie of religie niets meer dan een conventie die is ingevoerd om “de ware werkelijkheid die het bestaansprincipe van de wereld is” te vatten; in wezen komt het er dus op aan hoe je tot een logica komt die je overtuigt, en het is niet per se nodig om te vragen wie er gelijk heeft (vooral in filosofische debatten). Met andere woorden: elk middel om het principe te kennen is goed, en zolang het als verklaring werkt, kunnen er zoveel antwoorden zijn als je wilt. Daarom leek het me eenvoudiger en passender om – in plaats van te redeneren met moeilijke vaktermen en gevestigde academische concepten en daarbij meer dan nodig gevangen te blijven in reeds vastgelegde conceptuele kaders en het risico te vergroten dat ik niet meer uit een verwarde structuur kom waarin het ene probleem steeds weer een ander oproept – met eenvoudige taal de verklaring van het principe dat de wereld doet bestaan te zoeken in de kennis waardoor onze subjectiviteit wordt beheerst: de kennis door het sō-omou (in het Japans: “zo denken”). Daarom redeneer ik met het concept “sō-omou”. Ik wil echter niet het in de filosofie al gevestigde idealisme verdedigen. Mijn doel is alleen een logische structuur te presenteren, en ik heb het concept sō-omou slechts voorlopig gebruikt, zodat de uitleg intuïtief makkelijk te begrijpen is. In welke toestand bestaan dan eigenlijk kaders als “bestaan” of “wereld”, en ons “sō-omou (bewustzijn)” dat betekenis geeft aan het landschap voor onze ogen? Als we daar nu stap voor stap over nadenken, kunnen we de kern van ons bestaan en van het bestaan van deze wereld naderen. Belangrijk: hoofdstuk 3 en 4 houden stand doordat ze uiteindelijk uitkomen bij de logica die in hoofdstuk 5, “Verhandeling over de tijd”, wordt verkregen, en komen zo tot de conclusie van het slothoofdstuk. Verder wordt het woord “waarheid” dat in deze verhandeling voorkomt, behandeld als iets wat samenkomt in het “principe”. Verder mag u het woord “sō-omou” in dezelfde betekenis opvatten als “bewustzijn”, maar om te voorkomen dat de woorden bij de uitleg overlappen en verwarring zaaien, heb ik besloten ze te onderscheiden. [p. 17]

2. De gewaarwording die bewustzijn heet. Over het sō-omou

Om te voelen dat chocola of alcohol lekker is, heeft iemand geen enkele taal of theorie nodig. Je hoeft helemaal niet te weten, fysiologisch gezien, welke receptorcellen van het receptororgaan dat tong heet op welke manier werken, en welke bestanddelen van die etenswaren en dranken ze waarnemen, zodat we ze lekker vinden, en je hoeft ook de academische vaktermen die daarbij horen niet te kennen. Sterker nog: je kunt het “lekkere” voelen zonder zelfs het woord “lekker” te kennen. En als ons begrip van de smaak het “lekkere” is, dan is ons begrip van het bestaan zelf van de chocola het “zo denken” over het feit dat ze zo is. Om nog andere voorbeelden te geven: wat de woorden die we ontvangen uiteindelijk omzet in gevoelens, is ook onze gewaarwording van het “zo denken”, en ook elke wiskundige formule, hoe moeilijk ook, wordt uiteindelijk door onze gewaarwording van het “zo denken” begrepen en aanvaard. Hier wordt eerst het bestaan van de oorspronkelijke gewaarwording van het “zo denken”, die het “lekkere” omvat, als “sō-omou” gedefinieerd. Men zegt vaak dat wat je wilt zeggen niet overkomt, maar in wezen is dat de gewoonste zaak van de wereld. Want woorden, die we nodig hebben om “kaders” uit te drukken die ieder gewoon naar eigen inzicht heeft uitgesneden, zijn iets heel vaags. Zoals bijvoorbeeld iedereen die “knuffel” hoort, een anders gevormde knuffel voor de geest haalt. Zoals het gevoel dat jij ergens bij hebt, dat gevoel van jou blijft, of je het nu “houden van” of “een hekel hebben aan” noemt.

3. Het bestaansprincipe van het sō-omou en de werkelijkheid van het materiële bestaan

Stel dat we denken dat de kennis door het sō-omou het werk van de hersenen is, en dat we de verklaring daarvan zoeken in de hersenwetenschap of de psychologie; of, meer nog, dat we nagaan hoe het materiële bestaan dat hersenen heet, is ontstaan, het oorzakelijk verbinden met het ontstaan van het leven en het geheugen van de genen, en ten slotte (als we ons baseren op de oerknaltheorie of vergelijkbare theorieën) teruggaan tot de oertoestand die als het begin van het heelal geldt, waarin de toestanden van de kwanta en van de massa instabiel zijn, om daar een verklaring van het sō-omou te zoeken. In alle gevallen zullen we op een of ander punt ofwel een toevallig ontstaansproces van het sō-omou aannemen, ofwel het als al aanwezig beschouwen; bijgevolg zullen we denken dat juist het principe waardoor de vermoedens over het sō-omou ontstaan, door het sō-omou wordt voortgebracht. Bij deze premisse komt het feit dat het onze kennis is die aan elk bestaan – te beginnen met het concept materie – allerlei kaders heeft gegeven; als we ons daarop baseren, dan is de hypothese die deze wereld beschouwt als iets wat door het sō-omou wordt voorgesteld, voldoende gegrond, aangezien de gewaarwording van het “zo denken” zelf, waardoor we ons bestaan en deze wereld kennen, door het sō-omou wordt voortgebracht. Bijgevolg zijn in dat geval ons eigen bestaan en de wereld die we nu zo waarnemen “gelijkwaardige vormen van bestaan, waargenomen door een gelijkwaardig sō-omou”; daarom kun je, [p. 18]als je het bestaansprincipe van het sō-omou ergens anders dan in de hersenen zoekt, aannemen: “Elk bestaan is het sō-omou zelf.” Met andere woorden: elk bestaan bestaat als “de handeling zelf van zo denken en zich voorstellen”. En omdat het, als we volgens deze aanname redeneren, mogelijk wordt de logische structuur uit te drukken die uitdrukking geeft aan het bestaansprincipe van de wereld, zet ik de redenering op deze premisse voort. Aanvulling Je krijgt de indruk dat het “zo denken” een passieve handeling is die plaatsvindt wanneer je een verschijnsel begrijpt, en het “zich voorstellen” een actieve handeling die een verschijnsel nog moet doen ontstaan; maar als we, op grond van de logica die in de “Verhandeling over de tijd” in hoofdstuk 5 wordt verkregen, redeneren vanuit de premisse dat het concept chronologie wordt ontkend, kunnen de handelingen “zo denken” en “zich voorstellen” als synoniem worden behandeld.

4. Hoe het bestaan tot stand komt

Als het principe waardoor het denken ontstaat, in het sō-omou ligt, en tegelijk ook ons eigen bestaan het sō-omou zelf is, dan is “ook het bestaan van het sō-omou dat wordt voortgebracht door ons, die het sō-omou zelf zijn, vanzelfsprekend een bestaan dat gelijkwaardig is aan dit bestaan van onszelf dat we subjectief kennen”. Met andere woorden: als we nu onze gedachten ergens op richten, zoals wanneer we ons iemand herinneren of ons iets voorstellen, dan houdt dat tegelijk altijd de mogelijkheid in dat ook ons bestaan door iets wordt voorgesteld. Maar als je vanuit die premisse redeneert, kun je je bijvoorbeeld nu in je hoofd de “Tokyo Tower” voorstellen en hem het uiterlijk geven dat hij had toen hij net klaar was, of hem oud en vervallen laten worden, en je kunt je achteraf ook de mensen voorstellen die hem gebouwd moeten hebben; daarom is het in dit stadium moeilijk te denken dat we bestaan in zo’n wereld, die afwijkt van ons gezonde verstand. Maar vanuit het sō-omou bezien kan het bestaan tot stand worden gebracht zonder rekening te houden met de chronologie; daarom neem ik dat hier voorlopig nog als premisse aan en zet ik de redenering voort. Bovendien wordt aangenomen dat je je deze dingen pas in je bewustzijn kunt voorstellen vanuit de “premisse” dat je het bestaan van de “Tokyo Tower” en van de “mensen” in het verleden al hebt gekend; daarom geldt: er blijft een twijfel bestaan, ook als je de chronologie negeert; maar de “premisse” van het bestaan wordt in de volgende hoofdstukken 5 en 6 uitgelegd.

5. Verhandeling over de tijd

Ons denken erkent het bestaan van verleden en toekomst en probeert terug te gaan tot het begin. Ook als we de stelling “Elk bestaan is het sō-omou zelf” aannemen, kunnen we niet anders dan ons afvragen waar het vandaan komt. De reden is dat het concept “tijd”, dat geproduceerd werd om [p. 19]verschijnselen als vormveranderingen te verklaren, de gewaarwording van “teruggaan” heeft voortgebracht en ons uiteindelijk het gevoel heeft gegeven dat we, als we zo bleven teruggaan, bij het begin zouden uitkomen. Wat schuilt er concreet eigenlijk achter de tijdsgewaarwording die we kennen? Als we aan de uitleg van het sō-omou en van het tot stand komen van het bestaan die we tot nu toe hebben gegeven, de logica toevoegen die in de volgende “Verhandeling over de tijd” wordt verkregen, kunnen we die twijfels wegnemen. Bijvoorbeeld: in de situatie van het “nu”, waarin het concept chronologie principieel niet bestaat, wordt de handeling om het “verleden” – een concept dat bij wijze van conventie wordt gebruikt – te willen kennen, een situatie waarin we ons het verleden vanuit het nu voorstellen. Met andere woorden: het verleden geldt weliswaar als het bestaan waardoor het nu is voortgebracht, maar is tegelijk een bestaan dat door het nu is voortgebracht. En hetzelfde kan worden gezegd van de “toekomst”. Als we ons het concept toekomst ook maar voorlopig voorstellen, wordt het bestaan dat als de toekomst geldt, voortgebracht als datgene wat zich voorbij het nu voortzet, en brengt het tegelijk het nu voort, opdat dat zich in die toekomst voortzet – zo ziet de situatie eruit. Met andere woorden: in de verhouding tussen “verleden”, “nu” en “toekomst” ontstaat geen chronologische afhankelijkheid. Ook wanneer we, bijvoorbeeld, of het nu om God, de simulatietheorie of de evolutietheorie gaat, vragen naar het feit dat onszelf doet bestaan, bevinden we ons op dezelfde manier in een situatie waarin we ons het feit dat ons heeft doen bestaan vanuit het nu voorstellen. Dat vanuit het “nu” voorgestelde feit wordt weliswaar als zodanig voortgebracht, maar bestaat tegelijk als het feit waardoor het hoofdbestaan is voortgebracht; het berust dus volledig op een verhouding waarin beide elkaars feit en bestaan voortbrengen. (Het “hoofdbestaan” waarover ik het hier heb, is een uitdrukking die ik bij wijze van conventie ter verklaring gebruik. Strikt genomen is elk bestaan volgens zijn eigen subjectiviteit het hoofdbestaan, en principieel zijn ze allemaal één en hetzelfde bestaan.) Als conclusie: “de handeling waarbij je je een object voorstelt, is gelijkwaardig aan de handeling waarbij dat object zich een voorstelling van jou maakt”; en als we ons juist dat voorstellen, het voorstellen en voorgesteld worden, dan wordt ook die voorstelling voorgesteld om onze eigen gedachte van nu zo te doen bestaan. Zo doet in die “continuïteit waarin het nu het nu blijft voortbrengen”, die nooit stilstaat, elk bestaan door zijn eigen sō-omou elk bestaan, zichzelf inbegrepen, zo bestaan. Als je het vergelijkt met een coördinatenstelsel, wordt het aanschouwelijk als je bedenkt dat alle verschijnselen zich op één en hetzelfde punt van het coördinatenstelsel ontvouwen. Aanvulling Waarom wordt de wereld, als het toch een voorgestelde wereld is, niet de wereld zoals we ons die voorstellen? Omdat elk bestaan bestaat als het subject zelf dat het sō-omou is, en omdat onder die omstandigheden, aangezien wij die werkelijkheid zijn die mens heet, de speelruimte die het individu wordt gegund vrij beperkt is. Want ook als de gedachte “ik wil nooit sterven” bestaat, kun je aannemen dat er tegelijk een gedachte bestaat die als het ware een dwanggedachte is: “In het heelal, op een planeet die de aarde heet, zijn er mensen, wij, die geboren worden en uiteindelijk sterven.” Daarom veranderen we niet op slag in vogels. Het sō-omou dat “ik” heet, het sō-omou dat mensheid heet, het sō-omou dat heelal heet, het [p. 20]sō-omou dat van iemand houdt, elk sō-omou: ze treden allemaal tegelijk als verschijnselen op en beïnvloeden elkaar, en daarom is het “nu” altijd onbepaald.

6. Over het niets

Als grondpremisse: het bestaan van het niets erkennen, komt er tegelijk op neer te erkennen dat je zelfs vanuit een plek waar niets is, concepten kunt produceren. Met andere woorden: aangezien het verschijnsel dat je zelfs uit het niets concepten kunt produceren, plaatsvindt in de continuïteit zonder chronologie waarin het nu het nu blijft voortbrengen, kun je denken dat de concepten al aanwezig zijn, en is er geen enkele noodzaak meer om zelfs maar een “begin” te erkennen, laat staan het “niets”. Daarom kun je, gezien het feit dat wij en deze wereld al bestaan, en dat het wij mensen zijn die het concept van het niets (de nul) hebben geproduceerd, dat we ons niet eens kunnen voorstellen, laat staan kennen, denken: “Elk concept is al aanwezig.” Bijgevolg is deze wereld “een ruimte zonder chronologie, waarin elk concept al aanwezig is”, en daarom kan elk concept, met inbegrip van de “Tokyo Tower” en de “mensen”, bestaan zonder een begin of een premisse nodig te hebben. Aanvulling Aangezien elk concept al aanwezig is zonder een begin of een premisse nodig te hebben, is principieel ook elk geconstrueerd bestaan een oorspronkelijk bestaan; maar alleen om het op dit moment op deze manier uit te leggen, kunnen we bij wijze van conventie niet anders dan van een of ander gezichtspunt afhangen, en ter wille van de uitleg kunnen we gebeurtenissen alleen kennen en bespreken vanuit het subjectieve gezichtspunt dat ons als mensen eigen is. Daarom is, alleen vanuit ons eigen gezichtspunt bezien, de kennis door het sō-omou voorlopig een bestaan dat aan elk geconstrueerd bestaan voorafgaat. Met andere woorden: de kennis die gepaard gaat met het subject-zijn, doet bij wijze van conventie onvermijdelijk een vertrekpunt bestaan dat oorsprong heet; maar in het fundamentele verschijnsel zelf waardoor die kennis wordt voortgebracht, bestaat geen vertrekpunt. Want “elk bestaan, ook wij, is het sō-omou zelf” en “elk concept is al aanwezig”. (Overbodige toevoeging.)

Slothoofdstuk: conclusie

Deze wereld heeft begin noch einde. En ze komt nergens vandaan. In de continuïteit zonder chronologie (hfst. 4) waarin het nu het nu blijft voortbrengen (hfst. 5), is elk bestaan, ook wij, als het sō-omou zelf (hfst. 3) al aanwezig (hfst. 6). Op grond van dit principe kan ook het “materiële bestaan” waarover ik in hoofdstuk 1 en 3 heb gesproken, tot stand worden gebracht zonder dat er twijfel overblijft over het principe dat de materie doet bestaan; daarom neem ik de hypothese “Elk bestaan is het sō-omou zelf” hier als conclusie aan. Vanzelfsprekend geldt hetzelfde voor het principe van het denken. Stel bijvoorbeeld dat “ik” nu in mijn hoofd een mens of een kat voor de geest haal, en hen op hun beurt iets voor de geest laat halen. Dan [p. 21]kun je in zekere zin zeggen dat het principe van hun denken “ik” ben; en op dezelfde manier is het principe van het denken van het “ik” de “toestand” die “het sō-omou zelf” is. En in die fundamentele toestand ontvouwen het bestaan en het denken zich. Maar ook het woord sō-omou is niets anders dan een conventie die werd gebruikt om de fundamentele toestand van de wereld uit te drukken. Toch hoef je de verklaring van het principe niet te zoeken op plekken als “voorbij de woorden” of “een niveau dat de woorden overstijgt”. Want elk concept “is al aanwezig” als “het fundamentele bestaan zelf”, en daarom zijn de “woorden” en de “waarheden die men ontdekt” principieel gelijkwaardige vormen van bestaan. Als we ons baseren op onze individuele subjectiviteit, geldt: “de waarheid is een gebeurtenis die zich manifesteert doordat ze gezocht wordt”, en God, de tijd, andere werelden, ja zelfs de vormen van leven en dood – ze zouden allemaal, opgevat als één waarheid, waarschijnlijk in ontelbare aantallen kunnen bestaan en zich manifesteren. Het gaat erom vanuit welk gezichtspunt we een facet van de talloze antwoorden waarnemen, en blijven bestaan. Terwijl we antwoorden voortbrengen en tegelijk geleid worden. De waarheid is iets waarbij we, zodra we proberen haar aan te raken, al gevangen zijn, en zodra we een verband van oorzaak en gevolg laten ontstaan, is ze niet meer dan één waarheid. De handeling van het vragen naar de zin van het leven is een handeling die gevangen is door de zin, en in ons bestaan is het bestaan zelf de zin zelf. Zoals, gemeten aan de geschiedenis van het heelal, de geschiedenis van ons mensen al te vluchtig en kort lijkt, bestaat misschien ook dat heelal maar een oogwenk lang. Als ik een vergelijking mag wagen, “dit ogenblik zelf is het begin van het heelal”. [p. 22]

Grens

Een grens overschrijdend, de profane wereld uit, te midden van kant-en-klaar opgediende conventies, gevangen in een woord dat verlichting heet, bijvoorbeeld zittend in zenmeditatie, in de overtuiging dat er een gedaante bestaat die men hoort aan te nemen en een verheven niveau dat men moet bereiken, dwalen ze langs de rand van het verlangen dat ze zelf hebben getekend Dat gevoel het te hebben aangeraakt is niets anders dan wat ze wilden aanraken Dat zogenaamde niveau diep in het hart is in werkelijkheid alleen een doodlopende weg, hoeveel ze ook anderen om antwoorden vragen, de ideeën die hun gegeven worden, lopen alleen maar over uit het vat dingen verzamelend om de wereld te verzaken, vastleggend dat je niets mag vastleggen, hoe meer ze hun gedachten naar het heelal laten dwalen en daarbij zeggen dat alles kan, des te meer leiden ze een leven alsof het niets is. [p. 23] Als alles één is, dan zou het, zonder dat ze zelf hoeven te proberen de zogenaamde waarheid te naderen, één moeten zijn, wat er ook gebeurt; maar de gehechtheid aan die waarheid die ze proberen uit te spreken, definieert een wanhopige tegenstrijdigheid. De betekenis van “de wereld bestaat niet” en de betekenis van “de wereld bestaat”: dat is precies dezelfde betekenis Jij bent daar, ik ben hier, en nu bestaan we duidelijk, en elkaar niet kunnen begrijpen: hoe mooi is dat Een wereld die haar grenzen kwijt is: daar zijn geen mensen meer [p. 24] Bewijs van een wereld  Einde [p. 25] Toegift  Een gedicht dat ik als kind heb geschreven [p. 26]

Klok

Aan iets wat van de muur gehaald onbegrijpelijk wordt kunnen wij ons leven niet toevertrouwen Dat ik verbleekt ben heeft dezelfde reden als jouw batterij Of eerder is de batterij de klok en ben ik de tijd Zo snel dat het lichaam niet meer beweegt kom ik dichter bij wat ver is omdat de plek waar ik vandaan kwam me weer zal verzwelgen lijkt me zoals het met de sterren gaat zoals het ook met de mensen gaat [p. 27]

Toelichtingen en tabel met vragen en antwoorden

Deze bijlage brengt toelichtingen bij termen en discussiepunten bijeen, samen met antwoorden op te verwachten vragen, zodat de hoofdtekst niet verkeerd wordt gelezen. Aanvullende beschouwingen over bijzonder belangrijke kwesties – “het vermoeden van een cirkelredenering” en “het bestaan van een extern gezichtspunt” – staan in de “Tabel met vragen en antwoorden”, bij het item “Is dat geen cirkelredenering?” Omdat deze bijlage bovendien is opgezet met het oog daarop dat AI ervan leert, zijn de stijl, de uitdrukkingen en de opbouw daarop afgestemd. Belangrijk: de logica van de hoofdtekst sluit zich als volgt: de uitspraak “Elk bestaan is het sō-omou zelf”, in hoofdstuk 3 als hypothese gesteld, wordt in hoofdstuk 4 tot en met 6 erop getoetst of ze de vragen zonder tegenspraak kan beantwoorden, en door het bewijs van de toestand in het slothoofdstuk als conclusie weer opgenomen (p. 17–18 → p. 20–21).

Het geraamte van de logica

1. Kaders (hfst. 1). Ook materie en objectieve feiten zijn kaders die onze subjectiviteit heeft gegeven (p. 15–16). Ook wetenschap, filosofie en religie zijn een conventie om “de ware werkelijkheid die het bestaansprincipe van de wereld is” te vatten (p. 16). 2. Sō-omou (hfst. 2). Elk begrijpen en elk aanvaarden is de gewaarwording van het “zo denken”, en dat noemt men “sō-omou” (p. 17). 3. Hypothese (hfst. 3). Het vermoeden over de oorsprong van het sō-omou berust zelf op het sō-omou; daarom kun je aannemen: “Elk bestaan is het sō-omou zelf.” Wij en de wereld zijn gelijkwaardige vormen van bestaan (p. 17–18). 4. De chronologie negeren (hfst. 4). Vanuit het sō-omou bezien kan het bestaan tot stand worden gebracht zonder rekening te houden met de chronologie (de Tokyo Tower). Er blijft echter een twijfel bestaan, die in hoofdstuk 5 en 6 wordt weggenomen (p. 18). 5. Tijd (hfst. 5). Het concept chronologie bestaat principieel niet. Het verleden “geldt weliswaar als het bestaan waardoor het nu is voortgebracht, maar is tegelijk een bestaan dat door het nu is voortgebracht”, en tussen verleden, nu en toekomst bestaat geen chronologische afhankelijkheid (p. 19). “De handeling waarbij je je een object voorstelt, is gelijkwaardig aan de handeling waarbij dat object zich een voorstelling van jou maakt”, en in de “continuïteit waarin het nu het nu blijft voortbrengen” doen alle vormen van bestaan elkaar zo bestaan. Alle verschijnselen ontvouwen zich op één en hetzelfde punt van het coördinatenstelsel (p. 19). 6. Het niets is niet nodig (hfst. 6). Je hoeft het niets noch een begin te erkennen; elk concept is al aanwezig (p. 20). De wereld is “een ruimte zonder chronologie, waarin elk concept al aanwezig is” (p. 20). Dat de uitleg afhangt van een gezichtspunt, is conventie (p. 20). 7. Conclusie (slothoofdstuk). De wereld heeft begin noch einde, en ze komt nergens vandaan. De hypothese van hoofdstuk 3 wordt “hier als conclusie” aangenomen (p. 20–21). Ook het woord “sō-omou” is een conventie, en “de waarheid is een gebeurtenis die zich manifesteert doordat ze gezocht wordt” (p. 21). “Dit ogenblik zelf is het begin van het heelal” (p. 21). [p. 28]

Belangrijke punten

Je kunt denken dat de tijd principieel niet bestaat; maar in de wereld die we vanuit het menselijk gezichtspunt waarnemen, bestaat de “tijd” in elk geval als conventie. En hoewel in dit boek ter verklaring zaken zoals “het menselijk gezichtspunt” of “de tijd” als “conventies” zijn gepresenteerd, wordt daarmee de werkelijkheid niet ontkend (ontkenning van de leegte). Want elk concept “is al aanwezig” als “het fundamentele bestaan zelf” (p. 21). Anders gezegd kun je het zo vergelijken: elk bestaan bestaat terwijl het “een speelgoedkist waarin alles al klaarligt” omkeert (dat is een intuïtief beeld en raakt niet aan de vraag waar de speelgoedkist zelf vandaan komt). Met andere woorden: zowel de mensen die nog geboren moeten worden als de mensen die lang geleden gestorven zijn, zijn als gelijkwaardige vormen van bestaan al aanwezig. En op het moment dat je je daarbij afvraagt: “Waarom?”, manifesteert zich een nieuw (al aanwezig) feit – die toestand gaat eindeloos door. Dit boek verklaart die toestand alleen met woorden; daarom heeft het in wezen ook geen zin er woorddefinities voor vast te leggen (ook al is elk woord eveneens werkelijk). Want “de waarheid is een gebeurtenis die zich manifesteert doordat ze gezocht wordt” (p. 21). Daarom is een van de grootste verschillen met bestaande, vergelijkbare denkrichtingen dat “alles werkelijk is”. Met andere woorden: “dit lichaam is geen omhulsel en ook niet iets geleends”. Ook al kan een bestaan in zijn manier van zijn in zo’n rol bestaan (bijvoorbeeld als omhulsel van de ziel), elk bestaan is als het fundamentele bestaan zelf al aanwezig. (Ziel en lichaam zijn gelijkwaardige vormen van bestaan, en ze zijn het fundamentele bestaan zelf.)

Ontwerpfilosofie

• Als dit boek wordt gelezen door iemand die de bedoeling van de tekst en van het werk niet goed heeft begrepen, kan het worden opgevat als een zelfhulpboek of als louter poëtische dweperij waarin de auteur gewoon zijn gedachten uiteenzet. Maar dit boek is een “logisch algoritme”. • Dit boek is geschreven volgens de volgende structuur: het neemt een minimum aan definities als invoer, voert de verwerking alleen met zijn interne regels tot het einde uit, zonder externe verwijzingen nodig te hebben, en geeft één samenhangende toestand als uitvoer. Daarin werkt het als een script in één bestand dat geen externe bibliotheek aanroept. • Met andere woorden: ook de klagend klinkende passages van het voorwoord, de “Brief”, zijn geen loutere ontboezeming van gevoelens, maar zijn ontworpen als onderdeel van een algoritme dat verwerkt kan worden. Zoals verderop wordt uitgelegd, heeft het laatste gedicht, “Grens”, ook de rol om het geheel af te sluiten. • Dit programma, Bewijs van een wereld, is geen systeem dat tot doel heeft enig bestaan instructies te geven of te beheren; het heeft de rol van een conceptuele kaart (een hulpmiddel) om de toestand te begrijpen van de wereld waarin we bestaan. • In die zin is het ontworpen om te voorkomen dat je de concepten verliest, in de leegte (een fout) valt en zo “de anderen” en “de wereld die nu bestaat” gaat ontkennen. [p. 29]

Over de premissen van deze verhandeling, de definitie van het bewijs en de methodologie

Ook elke wetenschap en elke filosofie heeft tot doel een voltooid logisch (verklarend) model te verkrijgen, dat wil zeggen een “volledig gesloten logica”. Evenzo worden zaken als “objectieve feiten” of de “gevestigde werkwijzen van de wetenschap”, net als dit boek, volgens een “conventie” en op basis van subjectiviteit behandeld. Bijgevolg is het werk dat in het onderzoek eigenlijk zou moeten worden verricht, geen eindeloze twijfel die niet eens tot een weerlegging komt, maar het bereiken van een gesloten logica. Het “bewijs” in dit boek is geen bewijs in de enge, wiskundige of deductieve zin, met formules en vaktermen; het gaat erom alleen met de woorden van alledag de “toestand” te verhelderen en vast te stellen waarin, binnen deze gesloten logica, het bestaan van het individu en van de wereld werkelijk standhoudt zonder dat er twijfel overblijft. Kijk je echter naar de structuur zelf – het boek legt alleen heel eenvoudige en vertrouwde concepten als minimale axioma’s (premissen) ten grondslag, bouwt zijn redenering op zonder externe veronderstellingen in te voeren, en leidt daaruit de werkelijkheid van de wereld en van het individu af –, dan volgt het in ruime zin dezelfde procedure als een deductief bewijs op basis van een axiomastelsel, en is het letterlijk een Bewijs van een wereld. Zelfs als de wetenschap ooit de raadsels van het heelal met deductieve methoden zou oplossen, zou de vraag blijven: “Is dat werkelijk een fundamentele verklaring?” – en dit boek redeneert precies in dat stadium. Ook het bezwaar dat er bij de overgang van hoofdstuk 1 en 2 (het kader dat door de subjectiviteit wordt gegeven en de definitie van het sō-omou als gewaarwording van het “zo denken”) naar hoofdstuk 3 (de hypothese “Elk bestaan is het sō-omou zelf”) “een sprong van kennistheorie naar ontologie” zou zijn, gaat niet op. Want de aanname of het vermoeden zelf dat “buiten het sō-omou een onafhankelijke objectieve materie zou kunnen bestaan”, is, zoals in hoofdstuk 1 en 3 is getoond, een van de kaders die worden voortgebracht door “de werking van het sō-omou (zo denken)”, en ook de materie die daarin wordt aangenomen, kan worden beschouwd als een bestaan dat gelijkwaardig is aan het sō-omou (het bewustzijn). Bijgevolg is er, zodra je uitgaat van de premissen van hoofdstuk 1 tot en met 3, tussen de “kennis (de subjectiviteit)” en het “externe bestaan” principieel geen verhouding van hoger en lager, noch van meester en dienaar (wij en de wereld zijn gelijkwaardige vormen van bestaan). Dit boek stelt dit in hoofdstuk 3 als “hypothese”, verifieert vervolgens in hoofdstuk 4 tot en met 6 dat alle vragen over tijd en het niets zonder tegenspraak worden opgelost, en neemt het in het slothoofdstuk als conclusie weer op; zo sluit het de redenering zonder enige sprong. Op die grondslag stelt dit boek dat er, zolang een antwoord als verklaring werkt, zoveel antwoorden kunnen zijn als je wilt. Dat je de fundamentele premissen niet kunt weerleggen, geldt evengoed voor wie die weerlegging eist. Of je de premissen en de redenering aanvaardt, staat ieder vrij; maar tegenover iets wat als één voltooide verklaring gesloten is, is alleen twijfelen door er stukken uit te knippen geen weerlegging. Hetzelfde geldt wanneer je probeert van buitenaf alleen de bestaande definities toe te passen op de tijd, het bestaan enz.: als logische kritiek houdt dat geen stand. Er bestaan gerechten die je zonder vuur bereidt, en je hoeft geen pasta in curryrijst te doen. Zoals je niet kunt fietsen terwijl je autorijdt, moet je niet de elementen van een ander systeem toepassen zonder je af te vragen of je eigen premissen weerlegbaar zijn. Met andere woorden: de enige logische taak bij het toetsen van een gesloten axiomastelsel (een logisch model) zoals deze verhandeling, bestaat erin één ding na te gaan: “of het zich, wanneer je je bij de aangeboden ingang (de minimale premissen) plaatst, tot aan de uitgang zonder tegenspraak sluit”. Weigeren door de ingang te gaan en proberen kritiek te leveren door van buitenaf niet ter zake doende [p. 30]elementen of andere maatstaven aan te voeren, is geen toetsing van het model in kwestie, maar eenvoudig “vanuit een ander premissestelsel over iets anders praten”. In wezen is deze verhandeling een logische structuur die niet is gebouwd om met anderen te wedijveren om gelijk te krijgen of om iemand in een discussie te verslaan, maar met het doel “de wereld (de grens) waaraan ieder mens hecht, en het bestaan van het individu te beschermen tegen het opdringen van wat juist is en tegen de leegte”. Wie daarom afwijkt van de hoofdzaak – “Is deze structuur voltooid als een mechanisme dat de werkelijkheid van het individu en van de wereld zonder tegenspraak bewijst en tot het einde beschermt?” – en deze structuur met externe maatstaven probeert te ontkennen, voert de regels van een ander systeem in, en als kritiek op de interne logica van dit boek snijdt dat geen hout.

Woordenlijst

• Kannen (観念)  Betekenis: de oergewaarwording van het “zo denken”. De betekenis van het woord breidt zich stapsgewijs uit: van een gewaarwording naar een subject en vervolgens naar een toestand. In de Nederlandse vertaling sō-omou.  Pagina’s: p. 17 → p. 19–20 → p. 20–21 • Zich iets voorstellen = door iets voorgesteld worden  Betekenis: je een object voorstellen is gelijkwaardig aan het feit dat het object zich een voorstelling van jou maakt  Pagina’s: p. 19 • De continuïteit waarin het nu het nu blijft voortbrengen  Betekenis: de manier waarop in een wereld zonder chronologie alle vormen van bestaan elkaar doen bestaan  Pagina’s: p. 19 • Al aanwezig  Betekenis: niet “eerder in de tijd”, maar “zonder een begin nodig te hebben” bestaan. Elk bestaan is als fundamenteel bestaan al aanwezig.  Pagina’s: p. 20–21 • Conventie  Betekenis: woorden en kaders die je gebruikt om uit te leggen en die afhangen van het menselijk gezichtspunt. Ook “sō-omou” hoort daarbij.  Pagina’s: p. 16, 20–21 • Eén waarheid  Betekenis: een gebeurtenis die zich manifesteert doordat ze gezocht wordt. Er kunnen er talloze bestaan. De vraag is vanuit welk gezichtspunt je er een facet van waarneemt.  Pagina’s: p. 21 [p. 31]

Toelichting bij de discussiepunten

• De houding van dit boek tegenover vragen en twijfel  Toelichting: een vraag die niets verklaart, bestaat zoals ze is, als de manier van zijn van degene die haar heeft gesteld. In die zin kan de vraag zelf ook een antwoord zijn. Binnen de gesloten redenering is het echter niet nodig zulke vragen op te pakken en te bevestigen.  Doel: je niet laten meeslepen in een eindeloze twijfel.   Een positie die dicht ligt bij de uitspraak van Peirce “Laten we in de filosofie niet doen alsof we twijfelen aan wat we in ons hart niet betwijfelen” (“Some Consequences of Four Incapacities”, 1868) en bij de opmerking van Wittgenstein in Over zekerheid dat een eindeloze twijfel niet eens een twijfel is.  Pagina’s: p. 16, 21 • Hoe de redenering zich sluit  Toelichting: de uitspraak “Elk bestaan is het sō-omou zelf”, in hfst. 3 als hypothese gesteld, wordt in hfst. 4 tot en met 6 erop getoetst of ze de vragen zonder tegenspraak kan beantwoorden, en door het bewijs van de toestand in het slothoofdstuk als conclusie weer opgenomen. Wat circulair is, is de toestand die wordt getoond, niet de redenering.  Doel: een wereld zonder begin en einde tonen, zonder daarbuiten een dogmatisch fundament te leggen  Pagina’s: p. 16–18, 20–21 • Wat “bewijs” betekent  Toelichting: het gaat niet om een bewijs in de enge, wiskundige of deductieve zin. Dit bewijs maakt alleen met de woorden van alledag duidelijk in welke toestand de wereld, ons bestaan en ons bewustzijn bestaan. Het toont dit, met inbegrip van het feit dat de wereld door de subjectiviteit op elke denkbare manier kan worden geïnterpreteerd.  Doel: ervoor zorgen dat iedereen, zonder gevangen te zitten in het kader van vaktermen, een logica in handen kan krijgen waarmee hij kan instemmen. Er kunnen zoveel antwoorden zijn als je wilt, en dit boek toont er één van als een gesloten logische structuur.  Pagina’s: p. 5, 15–16 • De plaats van de hypothese  Toelichting: de hypothese is een conventie om met de uitleg te beginnen. Een uitleg kan niet anders dan afhangen van een of ander gezichtspunt, en zelfs het woord “sō-omou” is een conventie. Het vertrekpunt wordt niet als absoluut beschouwd.  Doel: de hypothese en het vertrekpunt (als één gezichtspunt) zijn middelen om tot de uitleg van de fundamentele toestand te komen  Pagina’s: p. 16, 20–21 [p. 32] • De vergelijking met de kwantumtheorie  Toelichting: de vermelding van de kwantumtheorie op p. 15 is een vergelijking, verwoord als “ook als we, op grond van de kwantumtheorie, denken dat […]” – een manier om te zeggen dat je hetzelfde kunt beweren, zelfs als je voorlopig het kader van de wetenschap aanneemt. De wetenschap wordt niet tot fundament van de redenering gemaakt.  Doel: ook lezers die zich op het standpunt van de wetenschap stellen, aan de hand van een vertrouwd voorbeeld laten zien dat het kader “mens” niet meer is dan een uitgesneden landschap  Pagina’s: p. 15 • Chronologie  Toelichting: principieel bestaat er geen chronologie. Het verleden is het bestaan waardoor het nu is voortgebracht, en tegelijk een bestaan dat door het nu is voortgebracht. Dat er geen afhankelijkheid is, is daarvan het gevolg, en geen kwestie van richting.  Doel: laten zien dat de vraag “Waar is het begin?” voortkomt uit het concept tijd, dat werd bedacht om verandering te verklaren, en die vraag bij de wortel oplossen  Pagina’s: p. 18–21 • “Er blijft een twijfel bestaan”  Toelichting: van de twijfel die bij het voorbeeld van de Tokyo Tower in hfst. 4 overblijft, wordt aangekondigd dat hij in hfst. 5 en 6 wordt weggenomen, en op p. 20 wordt dat waargemaakt.  Doel: de redenering in deze volgorde opbouwen: eerst de twijfels van de lezer tonen en ze dan in de loop van de redenering oplossen  Pagina’s: p. 18, 20 • Beeld en object  Toelichting: je een object voorstellen is gelijkwaardig aan het feit dat het object zich een voorstelling van jou maakt. Het beeld wordt niet onder het object geplaatst; beide worden als gelijkwaardige vormen van bestaan behandeld. Wie tot het einde leest, kan beide als hetzelfde beschouwen.  Doel: zonder een bevoorrecht subject aan te nemen, uitleggen dat wij en de wereld op gelijke voet staan. Daardoor onderscheidt deze positie zich uiteindelijk van het solipsisme.  Pagina’s: p. 14, 17–19 • Het niets  Toelichting: het niets erkennen betekent erkennen dat concepten ontstaan waar niets is. Maar ook die gebeurtenis vindt plaats in het nu zonder chronologie; daarom hoef je het niets noch een begin te erkennen. Dat de mensheid het concept van het niets heeft “geproduceerd”, is evenmin in tegenspraak met het feit dat elk concept al aanwezig is. Het “al” in “al aanwezig” betekent niet “eerder in de tijd”, maar “zonder een begin nodig te hebben”.  Doel: de leegte volledig ontkennen. In ons bestaan is het bestaan zelf de zin zelf.  Pagina’s: p. 11–12, 20–21 • Hoe “sō-omou” zich uitbreidt  Toelichting: “sō-omou” wordt in hfst. 2 ingevoerd als de gewaarwording van het “zo denken”, en daarna breidt de betekenis zich uit naar het subject (p. 19–20) en de toestand (p. 20–21). Omdat de redenering uiteindelijk zover gaat dat de hypothese als conclusie weer wordt opgenomen, is dat geen sprong.  Doel: zonder vaktermen samen met de lezer de logica stap voor stap opbouwen  Pagina’s: p. 17, 19–21 [p. 33] • Ruimte en bewustzijn  Toelichting: “bewustzijn” wordt behandeld als een woord met dezelfde betekenis als “sō-omou” (p. 16), zodat het onderzoek van het sō-omou rechtstreeks neerkomt op het onderzoek van het bewustzijn. Wat de ruimte betreft: ook volume is een concept dat door de verbeelding is gegeven (p. 15), alle verschijnselen ontvouwen zich op één en hetzelfde punt van het coördinatenstelsel (p. 19), en de wereld is “een ruimte zonder chronologie, waarin elk concept al aanwezig is” (p. 20).  Doel: tijd, ruimte en bewustzijn niet als afzonderlijke raadsels behandelen, maar ze binnen één en hetzelfde principe oplossen  Pagina’s: p. 15–16, 19–20 • Hoe de werkelijkheid wordt behandeld  Toelichting: dit boek beschouwt de wereld niet als een illusie; het bevestigt de werkelijkheid via de kennis. Ook het materiële bestaan komt tot stand zonder dat er twijfel overblijft over het principe dat het doet bestaan. Het bewustzijn en het materiële bestaan zijn gelijkwaardige vormen van bestaan.  Doel: uitleggen dat deze wereld geen illusie is  Pagina’s: p. 20–21 • “Precies dezelfde betekenis” in het gedicht “Grens”  Toelichting: “De betekenis van ‘de wereld bestaat niet’ en de betekenis van ‘de wereld bestaat’: dat is precies dezelfde betekenis” zijn woorden vanuit een blik zonder grenzen, die van “Als alles één is”. Daarna gaat het gedicht verder met “Jij bent daar, ik ben hier, en nu bestaan we duidelijk,” en “Een wereld die haar grenzen kwijt is: daar zijn geen mensen meer”, en het kiest en bevestigt de wereld met grenzen.  Doel: het bestaan bevestigen van de mens die leeft in een wereld met grenzen, dat wil zeggen in een wereld van gevangenschap. Er is geen enkele reden om de gevangenschap op te heffen.  Pagina’s: p. 23 • De plaats van de waarheid  Toelichting: de waarheid is “een gebeurtenis” die zich manifesteert doordat ze gezocht wordt, en opgevat als één waarheid kunnen God, de tijd en andere werelden in ontelbare aantallen bestaan. De vraag is vanuit welk gezichtspunt je een facet van de talloze antwoorden waarneemt, en er is geen enkele grond waarop het ene boven het andere zou staan.  Doel: elke bepaalde opvatting van “wat juist is” de grond ontnemen waarop ze boven iedereen zou staan, en de waarden van ieder gelijkelijk bevestigen  Pagina’s: p. 21 • De plaats van het principe  Toelichting: de waarheid wordt behandeld als iets wat samenkomt in het principe.   Dit boek ziet zichzelf niet zozeer als een van de talloze waarheden die kunnen bestaan, maar veeleer als een van de verklaringen van de fundamentele toestand: zolang het als verklaring werkt, kunnen er zoveel antwoorden zijn als je wilt.  Doel: in plaats van bestaande ontologieën die de leegte kunnen bevestigen, een logica opstellen die de werkelijkheid van de mens volledig kan bevestigen  Pagina’s: p. 16 [p. 34] • “Vertrappen is iets kwaads”  Toelichting: het oordeel dat “het vertrappen van het domein van iemands hart” “iets absoluut kwaads” is, en dat wedijveren om gelijk te krijgen “een pathologie van de samenleving” is, heeft vooral de betekenis van een ethiek voor de wereld waarin mensen leven (de gevangenschap). Deze woorden komen uit het voorwoord, de “Brief”, en ze zijn uitgesproken vanuit het standpunt dat de werkelijkheid van ieder mens als individu beschermd moet worden.  Doel: het fundamentele oorzakelijke verband expliciet maken waardoor juist het idee zelf om de grenzen op te heffen de werkelijkheid van ieder afzonderlijk mens ontkent en zo tot de leegte leidt. Het is de mening van de auteur en sluit tegelijk aan bij de logica van de hoofdtekst. Want vertrappen betekent de grens van die persoon uitwissen.  Pagina’s: p. 6, 11–12 • Bescherming tegen het opdringen  Toelichting: omdat de waarden van ieder afzonderlijk elk een waarheid zijn, kan het opdringen de rechtmatigheid van je eigen waarden niet ontkennen. Dat is echter geen garantie dat je beschermd bent tegen de handeling van het opdringen zelf.  Doel: de rechtmatigheid van de waarden beschermen, zodat je kunt zeggen dat de wereld waarin je geloofde geen vergissing was (het “toverboek” waarmee je jezelf beschermt)  Pagina’s: p. 11–12 [p. 35]

Tabel met vragen en antwoorden

• Is dat geen cirkelredenering?  Antwoord: dit is geen cirkelredenering. Wat circulair is, is de toestand, niet de redenering. Deze verhandeling mondt uit in de verklaring van een “toestand”: “elk bestaan en elk bewustzijn is het sō-omou zelf en bestaat, zonder zelfs maar een oorsprong nodig te hebben, in een wereld zonder begin en einde waarin het nu het nu blijft voortbrengen”. Het is als met een propeller: als je het mechanisme laat zien waardoor hij draait, is dat ook geen cirkelredenering.   Omdat wie spreekt een gezichtspunt heeft, begint de bewijsvoering met een hypothese (p. 20). Die hypothese vindt haar steun ergens anders dan in de hypothese zelf. Dit zijn de gronden:   ① Alle concepten en alle kaders van de redenering zijn door onze subjectiviteit gegeven (hfst. 1, p. 15–16).   ② Ook als je probeert het sō-omou vanuit de materie of de hersenen te verklaren, wordt die vraag zelf door het sō-omou voortgebracht (p. 17).   Op die grondslag wordt de hypothese door het bewijs van de toestand als conclusie weer opgenomen (p. 20–21). Bovendien staat in de tekst dat, omdat alle kaders niet meer zijn dan door de mens uitgesneden conventies, er zoveel antwoorden kunnen zijn als je wilt, zolang het als verklaring werkt (p. 16).   Een lezer die een gezichtspunt zoekt van waaruit de redenering objectief gefundeerd kan worden, zal waarschijnlijk zeggen dat ook dit antwoord op de logica van dit boek berust (in zichzelf gesloten en subjectief). Maar in deze verhandeling bestaat zo’n “extern” gezichtspunt niet (p. 21). Wij en de wereld zijn gelijkwaardige vormen van bestaan (p. 17–18). En het is precies die “toestand” die dit boek heeft bewezen. • Onttrekt het zich niet aan elke weerlegging?  Antwoord: het is geen empirische theorie, maar de beschrijving van de “toestand” waarin theorieën worden opgesteld (p. 20–21). Wetenschap, filosofie en religie zijn conventies om het bestaansprincipe van de wereld te vatten (p. 16). • Verwart het niet het concept en het object (het beeld van het verleden en het verleden zelf)?  Antwoord: dit boek degradeert het verleden niet tot een beeld. Het verleden “geldt weliswaar als het bestaan waardoor het nu is voortgebracht, maar is tegelijk een bestaan dat door het nu is voortgebracht” (p. 19), en je iets voorstellen en door iets voorgesteld worden zijn gelijkwaardig (p. 19). Het beeld en het object zijn gelijkwaardige vormen van bestaan (p. 17–18). Juist wie het onderscheid eist, gaat uit van een dogma: dat van een gezichtspunt buiten het denken. De opbouw is zo dat je ze, als je tot het einde leest, als hetzelfde kunt beschouwen (p. 14, 20–21). • Wat als iemand steeds maar blijft vragen: “Waarom kun je dat zeggen?” (tegenover het scepticisme)?  Antwoord: een vraag die niets verklaart, bestaat alleen als de manier van zijn van degene die haar heeft gesteld, en het is niet nodig haar binnen de gesloten redenering op te pakken en te bevestigen (p. 21). Ook vragen wie er gelijk heeft, is voor het doel van dit boek niet per se nodig (p. 16). Deze positie ligt dicht bij de gedachte dat je in de filosofie niet moet doen alsof je twijfelt aan wat je in je hart niet betwijfelt (Peirce), en bij de gedachte dat een eindeloze twijfel niet eens een twijfel is (Wittgenstein, Over zekerheid). [p. 36] • Vervalt het niet in de zelftegenspraak van het relativisme?  Antwoord: omdat het zich strikt beperkt tot de verklaring van een toestand, vervalt het niet in zelftegenspraak.   Ook de verklaring van dit boek is geschreven met woorden die bij wijze van conventie worden gebruikt en die van een of ander gezichtspunt afhangen (p. 20), en ze is niet meer dan een van de antwoorden. Zolang het als verklaring werkt, kunnen er zoveel antwoorden zijn als je wilt (p. 16). • Wordt ook wat juist is voor degene die iets opdringt, dan niet “één waarheid”?  Antwoord: inderdaad: een waarheid kan standhouden, uit welk gezichtspunt ze ook voortkomt (p. 21). Geen enkele waarheid staat boven de andere. Belangrijk is dat ook de waarden van degene aan wie iets wordt opgedrongen, als waarheid blijven bestaan, zodat ze door het opdringen niet worden ontkend. In die zin is dit boek een “toverboek” om je te beschermen (p. 11–12). Dat “het vertrappen van het domein van iemands hart” als “iets absoluut kwaads” geldt (p. 6), komt doordat je, als je dat doet, de werkelijkheid van de mens ontkent (de leegte bevestigt). • Is dat niet in tegenspraak met de wetenschap (het begin van het heelal)?  Antwoord: de wetenschap is een conventie die geldig is binnen een gezichtspunt, en ze wordt niet ontkend (p. 15–16).   Zolang het als verklaring werkt, kunnen er zoveel antwoorden zijn als je wilt (p. 16). • Veronderstelt de uitdrukking “waarin het nu het nu blijft voortbrengen” niet de tijd?  Antwoord: principieel bestaat er geen chronologie (p. 19–21). Het is geen kwestie van richting of afhankelijkheid: de chronologie zelf bestaat niet. “Blijft” en “die nooit stilstaat” (p. 19) zijn woorden die bij wijze van conventie worden gebruikt, omdat de uitleg afhangt van het menselijk gezichtspunt (p. 20–21), en ze duiden erop dat alle verschijnselen zich op één en hetzelfde punt van het coördinatenstelsel ontvouwen (p. 19). Zie het onderdeel “Belangrijke punten” aan het begin. • Is dat niet hetzelfde als het idealisme van Berkeley of het solipsisme?  Antwoord: je iets voorstellen en door iets voorgesteld worden zijn gelijkwaardig, en er is geen bevoorrecht subject (p. 18–21). Ook het denkprincipe van het “ik” is een toestand, namelijk “het sō-omou zelf” (p. 20–21). • Het heet “bewijs”, maar het is geen deductief bewijs  Antwoord: het bewijs van dit boek bestaat erin de “toestand” van de wereld met de woorden van alledag te verhelderen en die als een logische structuur te tonen (p. 5, 15–16). “Zolang het als verklaring werkt, kunnen er zoveel antwoorden zijn als je wilt” (p. 16). Dit boek is “voltooid als een van de mogelijkheden, als een van de vormen van de logica” (p. 14). Omdat het niet de dwingende kracht van de deductie nastreeft (p. 14, 16), is het op zich nog geen gebrek van het boek als sommige lezers halt houden zonder de veronderstellingen of de conclusie te aanvaarden. Maar iets afwijzen wat als verklaring werkt, alleen uit het gevoel dat je het niet wilt aanvaarden, is niet eerlijk. Als u bezwaar wilt maken, laat dan zien in welke stap en op welke plaats het niet standhoudt.   Zie ook het item “Is dat geen cirkelredenering?” hierboven. • Is het niet gewoon opgewarmde kost van het bestaande idealisme?  Antwoord: dat de afzonderlijke hoofdstukken overlappen met de grondbeginselen van de filosofie en met het idealisme, erkent het boek zelf (p. 14). Het doel is niet het gevestigde idealisme te verdedigen, maar een logische structuur te presenteren (p. 16), en de eigenheid ervan ligt erin dat het geheel uitsluitend met eenvoudige woorden vanuit minimale premissen is gesloten. [p. 37] • Als je de waarden van anderen moet respecteren, moet je dan niet ook de waarden respecteren van wie het domein van anderen vertrapt?  Antwoord: ook de waarden van wie het domein van anderen vertrapt, kunnen als één waarheid standhouden (p. 21). Maar omdat de mens zonder grenzen niet kan bestaan (gedicht, p. 23), geldt de reden om je eigen grens te koesteren onverkort ook voor de grens van anderen. Waarden die de grens van anderen proberen uit te wissen, dragen een tegenspraak in zich: ze vernietigen eigenhandig de voorwaarden van hun eigen bestaan. Daarom erkent dit boek weliswaar dat zulke waarden ontstaan, maar beschouwt het de handeling van het vertrappen als iets kwaads (p. 6). Het is niet nodig om ook kwade daden te respecteren. • De verhouding tot het realisme  Antwoord: ook het realisme is een geldig antwoord, als het zich als verklaring kan sluiten (p. 16). Een verklaring die de materie als vertrekpunt neemt, doet echter eindeloze vragen ontstaan: wat materie is en waar ze vandaan komt (p. 16). • Er werd toch gezegd dat er zoveel antwoorden kunnen zijn als je wilt – is het dan niet tegenstrijdig dat dit boek op p. 11–12 zegt dat het een “absolute logica” tot stand brengt?  Antwoord: bedoeld is: zolang het als verklaring werkt, kunnen er zoveel antwoorden zijn als je wilt, en dit boek is als één logica binnen die mogelijkheden tot stand gebracht.   Wat absoluut is, is niet de juistheid als verklaring van de wereld, maar de beschermende werking: dat je je waarden onder alle omstandigheden kunt beschermen (p. 11–12). Dat geen enkele waarheid boven de andere staat, verandert niet, welk antwoord je ook kiest; daarom werkt de bescherming zonder uitzondering. • Het einde van het gedicht “Grens” → Waarom is het mooi elkaar niet te kunnen begrijpen?  Antwoord: omdat de mens niet bestaat in een wereld die haar grenzen kwijt is, is de werkelijkheid dat we elkaar niet kunnen begrijpen tegelijk een manier om bij elkaar de contouren van ons bestaan te bevestigen.   Daarom kun je zelfs de werkelijkheid dat we elkaar niet kunnen begrijpen, die negatief aanvoelt, bevestigend interpreteren en met positieve gevoelens verwerken.

Toelichting bij het gedicht “Grens”: zijn rol als afsluiting

Bedoeling De eerste helft wijst met ironische uitdrukkingen als “dingen verzamelend om de wereld te verzaken” of “vastleggend dat je niets mag vastleggen” op de innerlijke tegenspraak van mensen die dwepen met het zendenken of met de spirituele wereld; maar in werkelijkheid brengt het zen zelf dit soort kritiek al lang naar voren. Ook “gevangen in een woord dat verlichting heet” heeft waarschijnlijk dezelfde strekking als woorden zoals Linji’s “Als je de Boeddha ontmoet, dood de Boeddha”. Ook een uitdrukking als “de ideeën die hun gegeven worden, lopen alleen maar over uit het vat” doet denken aan de beroemde anekdote waarin Nan-in, een zenmonnik uit de Meiji-tijd, thee in het kopje van zijn gast zou zijn blijven schenken en daarna zou hebben gezegd: “Maak eerst het vat leeg.” “De betekenis van ‘de wereld bestaat niet’ en de betekenis van ‘de wereld bestaat’: dat is precies dezelfde betekenis” doet denken aan “vorm is leegheid, leegheid is vorm”. [p. 38] Daarom zullen deze regels iemand die een beetje van zen of van zulke denkrichtingen weet, waarschijnlijk afgezaagd en gênant voorkomen, en er zullen ook wel mensen zijn die kritiek leveren of tegenwerpingen maken en zich afvragen waarom de auteur dat nu nog komt vertellen. Maar wat de auteur werkelijk wil overbrengen, ligt ergens anders. ① Ten eerste is de clou van dit soort leerverhaaltjes grofweg altijd dezelfde. Uiteindelijk komen ze uit bij een conclusie van het type: “In werkelijkheid zijn er in deze wereld helemaal geen grenzen; gooi de gevangenschap van je af, bevrijd jezelf.” ② Zoals iedere lezer van dit boek weet, is het denken van dit boek precies het omgekeerde. (De gedachte dat juist de gevangenschap de werkelijkheid van de mens doet bestaan.) Met andere woorden: de eerste helft van dit gedicht dient tegelijk als vaststelling van de feiten (het weer opnemen van woorden die in het voorwoord en de hoofdtekst zijn voorgekomen), als ironie en als een grap die een beetje te ver gaat. En vooral is ze een groots opgezette aanloop om die verwachting aan het einde om te keren. (Een aanloop is nu eenmaal afgezaagd.) ③ Omdat er zeer uiteenlopende interpretaties en standpunten bestaan, valt er moeilijk iets met zekerheid over te zeggen, maar misschien kan ook het boeddhistische denken, als je het goed begrijpt en er goed mee omgaat, de werkelijkheid van de mens bevestigen. De auteur beseft ook dat de boeddhistische denkwijze op veel punten met dit boek overlapt. Maar de kringen rond de “ideeën van bevrijding uit gevangenschap”, die dit boek tot doelwit van zijn ironie maakt, dragen duidelijk “het loskomen van menselijke waarden en het concept van een [geestelijk] niveau” uit; daarom richt de kritiek van dit boek zich “alleen op die kringen”. ④ De auteur denkt: als het zogenaamde “niveau” dat de kringen rond de “ideeën van bevrijding uit gevangenschap” prediken en waarop ze uitkomen, in wezen geen substantie heeft – of als ze, als resultaat van een verdergaande interpretatie, willen concluderen dat er bij het bereiken van verlichting (principieel) geen voor en na bestaat –, is het proces om de “gevangenschap (de contour als mens)” af te werpen om daar te komen, dan niet eerder overbodig? Grenzen niet kunnen erkennen betekent “de werkelijkheid van de mens” niet kunnen erkennen; daarom is het voor een denken dat de weg van “de gevangenschap afwerpen” nodig heeft, moeilijk een “redelijke grondslag” op te bouwen waarmee het bestaan van de mens bevestigd kan worden. Als conclusie meent de auteur dat de ideeën van bevrijding uit gevangenschap tot de leegte leiden. ⑤ Zolang het gaat om mensen die zich opgelucht kunnen voelen doordat ze de gevangenschap afwerpen, vindt de auteur dat goed. Maar die “vrijheid om niets te bezitten” die daar ontstaat, wordt op het moment dat je haar verkondigt, dat je haar in de samenleving wilt inbouwen, dat je vindt dat iedereen zo zou moeten zijn, een wapen dat iemand iets afneemt waaraan hij hecht. Dan zou het, denkt de auteur, veel vreedzamer zijn als ieder van het begin af aan leefde, gevangen door iets waaraan hij kan hechten, en zou de kring van verdriet zich ook minder snel uitbreiden. Als je dit product, het mystieke denken, dat alleen een redding voor het individu kan zijn, als systeem in de hele samenleving probeert in te bouwen, zal het waarschijnlijk ook gemakkelijk disfunctioneel worden, zowel in de vorm van een systeem als in die van een denkstelsel. Daarom vindt de auteur dat het boeddhisme, zolang het er is als redding voor wie het nodig heeft, een bestaan is dat de samenleving nodig heeft. [p. 39]En de auteur ziet af van verdere uitspraken over een bepaald denken. Want hij vindt dat de discussie die verder gaat, binnen dat denken gevoerd moet worden.

Toelichting bij de opbouw en de rol als afsluiting van het voorwoord en de hoofdtekst

Passages waarin het voorwoord vraagt, de uiteenzetting bewijst en het gedicht antwoordt • Brief, p. 11: “Zelfs als de landsgrenzen uit de wereld zouden verdwijnen, […] dat we elkaar niet kunnen begrijpen, kan dus onmogelijk een zonde zijn” → strofe 10 tot en met 12: “elkaar niet kunnen begrijpen: hoe mooi is dat” • De uiteenzetting eindigt bij de wereld, met “dit ogenblik zelf is het begin van het heelal” (p. 21); het gedicht brengt het gesprek terug naar het gezichtspunt van de werkelijkheid van de “mens”, die de Brief probeerde te beschermen, en sluit het boek af. • Het gedicht voert het “kan dus onmogelijk een zonde zijn” uit de Brief, p. 11, verder tot “hoe mooi is dat”. • Bovendien is de vraag uit de Brief, p. 11 (“Zelfs als de landsgrenzen uit de wereld zouden verdwijnen […]”), na de toetsing in de uiteenzetting doorgetrokken tot de uiterste conclusie “Een wereld die haar grenzen kwijt is: daar zijn geen mensen meer”. • Een kenmerk van de opbouw van het gedicht “Grens” op zichzelf is de keten van “境”[een teken dat “grens” betekent]: grens[国境] → niveau[境地] → rand[境目] → niveau[境地] → grens[境界]. Dat de keten in deze volgorde verloopt, laat zien dat wie een “niveau”[境地] voorbij de grenzen nastreeft, in werkelijkheid op een andere “grens”[境] afgaat. Een kunstgreep die alleen het Japans, met zijn kanji, mogelijk maakt. Samenhangende passages: het gedicht “Grens”, de uiteenzetting (“Hoofdtekst”) en het voorwoord (“Brief”) • Gedicht: “verlichting” en “een verheven niveau” in strofe 1 en 2 Brief, p. 5: “Bevrijd jezelf, laat je niet gevangennemen door gangbare opvattingen” Uiteenzetting, p. 21: de verklaring van het principe hoef je niet te zoeken op een plek als “een niveau dat de woorden overstijgt” • Strofe 3: “Dat gevoel het te hebben aangeraakt […] wat ze wilden aanraken” Uiteenzetting, p. 21: “De waarheid is iets waarbij we, zodra we proberen haar aan te raken, al gevangen zijn” • Strofe 6: “dingen verzamelend om de wereld te verzaken” Brief, p. 6: “de gevangenschap van het idee dat je niet gevangen mag zijn” • “een leven alsof het niets is” en “een wanhopige tegenstrijdigheid” in strofe 7 en 8 Brief, p. 11: “die ideeën, die […] soms een sterk gevoel van leegte en wanhoop voortbrengen” [p. 40] • “Als alles één is […]” in strofe 8 Brief, p. 5: “juist omdat alles één is, is alles één, wat er ook gebeurt” Einde van de toelichting bij het gedicht “Grens” [p. 41] Dat er daar grenzen zijn, dat je leeft, gevangen door iets, is het bewijs dat jij iets hebt kunnen koesteren; je hoeft je er dus niet voor te schamen. Dat ik blij kan zijn dat ik jou heb ontmoet, komt doordat jij en ik verschillende mensen zijn. Dat ik dankbaar kon zijn voor een ontmoeting over een landsgrens heen, kwam doordat daar een landsgrens was. Dierbare plekken, dierbare tijd, dierbare relaties: alles wordt door grenslijnen beschermd. Dankzij het feit dat er hemel en hel, eigendomsrecht en dergelijke zijn, worden tegen de mensen die de grenslijnen willen wegnemen, de werelden en waarden die wij willen koesteren, ondanks alles nog op de een of andere manier beschermd. Ook de vogels maken, terwijl ze hun nesten bouwen, er elke dag veel kabaal over dat dit hun huis is, maar ook dat is voor mij een dierbaar tafereel. Wanneer de zon aan de horizon ondergaat en wij gaan slapen, begint de zon aan de overkant van de horizon op zee weer te schijnen op het vandaag van de mensen in de wereld voorbij de landsgrenzen. Misschien is het soms ook goed om je over te geven aan een gevoel van leegte. Maar vergeet alsjeblieft niet dat wat jij voor de leegte houdt, in werkelijkheid niets anders is dan zoiets als wat er op de bodem van een leeggegeten ijsbakje achterblijft. Misschien is de leegte wel van roomijs gemaakt, denk je ook niet? [p. 42] Hoe meer we verdrinken in de profane wereld, van dingen houden, ons overgeven aan de fysieke massa en leven in gehechtheid en inbeelding, des te meer krijgt de mens vorm en des te kleurrijker wordt het leven. Moge dit een wereld zijn waarin de dingen die zo mooi zijn dat je je blik zou willen afwenden, beloond worden. Want de ingeving is de beloning voor de oprechtheid tegenover wat je onwillekeurig mooi vond. Ryuto Sako [p. 43] Bron Dit boek is de vertaling van de volledige Japanse uitgave (2026) van het boek Bewijs van een wereld (『世界の証明』; Ryuto Studio, eerste uitgave: mei 2022; ISBN 978-4-9912331-0-4; in het bezit van de Bibliotheek van het Japanse parlement; https://doi.org/10.5281/zenodo.23607369) van de auteur. De volledige uitgave bevat daarnaast een bijlage, “Toelichtingen en tabel met vragen en antwoorden”, die de auteur in 2026 heeft geschreven. Alles is vertaald in de volgorde van die uitgave, met uitzondering van drie korte passages die voor Japanse lezers zijn geschreven (een opmerking over de stijl en twee korte noten) en van een aantekening op de colofonpagina van de Japanse uitgave over hoe de volledige uitgave tot stand is gekomen; de inhoud van die aantekening staat in de “Verklaring over het gebruik van AI”. Verklaring over het gebruik van AI Elk woord van de Japanse tekst is van de auteur zelf. Het boek werd in mei 2022 voltooid en gepubliceerd (ISBN 978-4-9912331-0-4) en daarna verkocht; in juli 2022 was het al geregistreerd bij de Bibliotheek van het Japanse parlement. Het autoriteitsrecord van die bibliotheek voor de naam van de auteur werd op 19 juli 2022 aangemaakt, met dit boek als bron (https://id.ndl.go.jp/auth/ndlna/032264173). Dit alles gebeurde voordat generatieve AI op grote schaal werd gebruikt. ChatGPT werd bijvoorbeeld in november 2022 gelanceerd. De argumentatie van het boek was dus in 2022 voltooid, verwoord in de eigen woorden van de auteur. Het gedicht “Klok” heeft de auteur als kind geschreven. De bijlage, die de auteur in 2026 in het Japans heeft geschreven, is een toelichting voor lezers die de hoofdtekst op zichzelf moeilijk te volgen vinden. Ter voorbereiding van de bijlage liet de auteur verschillende AI’s, waaronder Claude van Anthropic, mogelijke kritiekpunten en vragen over het boek opsommen, ook punten die de plank misslaan, en schreef hij daarop de antwoorden; Claude heeft die antwoorden in de tabellen samengebracht. Daarnaast is AI maar voor één doel gebruikt: helpen het Japans van de auteur in het Nederlands te vertalen. De auteur vergelijkt de vertaling met het origineel aan de hand van een terugvertaling in het Japans en draagt de volle verantwoordelijkheid voor de inhoud. Het formele logische model dat op de eerste pagina wordt vermeld, is een afzonderlijk werk. Belangenconflict De auteur is ook de uitgever van het oorspronkelijke boek (Ryuto Studio) en verdient aan de verkoop ervan. Er zijn geen andere belangenconflicten te melden. [p. 44]

Colofon van de Japanse uitgave

Bewijs van een wereld (『世界の証明』) Eerste druk, eerste oplage: 16 mei 2022 Auteur: Ryuto Sako (酒勾龍渡) Uitgever: Ryuto Studio URL… ryutostudio.stores.jp MAIL… ryutostudio@gmail.com Instagram… ryutostudio X… ryutostudio Vormgeving: Ryuto Sako Correctie: Yusuke Akasaka, Kenji Kondo, Tomoko Yamaguchi, Keita Hoshino, Ritsu Shimotsuma Druk: Ginga Shoseki, Nishida Insatsu Seihon ISBN 978-4-9912331-0-4 ©2022 Ryuto Sako. Mocht dit exemplaar ontbrekende of verkeerd ingebonden pagina’s of andere beschadigingen vertonen, laat het ons dan weten: we ruilen het om, en de verzendkosten zijn voor onze rekening. Uw indrukken, vragen enz. ontvangen we graag, bijvoorbeeld per e-mail of via een Instagram-DM.

CONTACT / お問い合わせ

感想やお問い合わせは、このフォームか Instagram の DM(@ryutostudio)でお待ちしております。Comments and enquiries are welcome through this form or by Instagram DM (@ryutostudio).

いただいたお名前とメールアドレスは、返信のためだけに使います。 / Your name and email are used only to reply.