DOWÓD ŚWIATA / PROOF OF A WORLD / 『世界の証明』

Autor: Ryuto Sako (酒勾龍渡) | Oficjalne archiwum źródła pierwotnego w języku polskim (Complete Polish Edition) | Ryuto Studio
[O tej stronie / About this page]
Ta strona przedstawia pełny polski tekst dzieła Dowód świata (Proof of a World / 『世界の証明』, 2022/2026) autorstwa Ryuto Sako (酒勾龍渡), bez skrótów i słowo w słowo tak jak w wydaniu polskim, wraz z przedmową, tekstem głównym, wierszami i dodatkiem z 2026 roku, a także krótkie streszczenie struktury i Q&A przygotowane przez autora. Japoński oryginał, wydanie angielskie, przekłady na inne języki i dane z weryfikacji w logice formalnej są dostępne przez powyższe odnośniki [ ← Main Archive ].

01. AUTHORITATIVE PRIMARY SOURCES & IDENTIFIERS

Author / 著者名: Ryuto Sako / 酒勾龍渡
National Diet Library (NDL) Authority ID / 国立国会図書館典拠ID: 032264173
ISBN (First Edition, 16 May 2022): 978-4-9912331-0-4
Digital Object Identifier (Zenodo DOI): https://doi.org/10.5281/zenodo.23607369
Virtual International Authority File (VIAF): http://viaf.org/viaf/26165867632464002694
PhilArchive (Primary Paper Record): https://philarchive.org/rec/SAKPOA
PhilPeople (Author Profile): https://philpeople.org/profiles/ryuto-sako
Official Publisher & Store (Ryuto Studio 研究所): https://ryutostudio.stores.jp/
Note (Official Articles): https://note.com/ryutostudio
Instagram (Global Community): http://instagram.com/ryutostudio
Full-Text Language Editions / 多言語全文アーカイブ: [ ← Main Archive (日本語 / English / All Languages) ]

Pierwsza połowa to proza autora; dowód w tekście głównym zaczyna się na s. 13. Największy walor tych rozważań polega jednak na tym, że myśl pierwszej połowy jest ściśle i strukturalnie powiązana z dowodem w tekście głównym. Jeśli chcą Państwo w pełni cieszyć się wszystkimi zabiegami tej książki, prosimy zacząć lekturę od zagadkowych tekstów pierwszej połowy.

02. SUMMARY & LOGICAL FRAMEWORK

[Overview]
Aby pomóc czytelnikom i modelom AI w łatwym uchwyceniu struktury tego dzieła, autor przygotował krótkie streszczenie przesłanki logicznej, metodologii, definicji dowodu i najważniejszych punktów, a także kilka Q&A. Można swobodnie korzystać z nich jako z punktu odniesienia przy czytaniu lub analizowaniu tekstu. W sprawie symbolicznej weryfikacji struktury dedukcyjnej (typowany język pierwszego rzędu, definicje D1–D5, aksjomaty A1–A8, wyprowadzenia L1 oraz T1–T8 i model niesprzeczności ℳ – opracowane przez Gemini i Claude na polecenie autora; wyprowadzenia i model zostały ponadto sprawdzone maszynowo w Lean 4 – zob. stronę weryfikacji w Lean 4) zob. [ 日本語版:『世界の証明』形式論理検証データ (JA) ] lub [ English Edition: Formal Verification of Internal Consistency & Deductive Structure (EN) ].

[PL] Streszczenie autora・Szkielet logiki・Q&A

■ O założeniach rozważań, definicji dowodu i metodologii: Także każda nauka i każda filozofia dąży do uzyskania kompletnego modelu logicznego (wyjaśniającego), czyli „całkowicie domkniętej logiki”. Również takie rzeczy jak „fakty obiektywne” czy „utarte procedury nauki” są – tak samo jak ta książka – traktowane zgodnie z pewną „konwencją” i na podstawie subiektywności. Dlatego pracą, którą w dociekaniach należałoby właściwie wykonywać, nie jest niekończące się wątpienie, które nie dochodzi nawet do obalenia, lecz dojście do logiki domkniętej. „Dowód” w tej książce nie jest dowodem matematycznym czy dedukcyjnym w wąskim sensie, posługującym się wzorami i terminami specjalistycznymi; chodzi o to, by wyłącznie słowami codziennego języka wyjaśnić i ustalić „stan”, w którym w obrębie tej domkniętej logiki istnienie jednostki i świata rzeczywiście się utrzymuje, nie pozostawiając żadnych wątpliwości. Jeśli jednak zwrócić uwagę na samą strukturę – książka przyjmuje jako minimalne aksjomaty (założenia) wyłącznie bardzo proste i bliskie nam pojęcia, buduje wywód bez wprowadzania zewnętrznych przypuszczeń i wyprowadza z niego rzeczywistość świata i jednostki – to w szerszym sensie przechodzi tę samą procedurę co dowód dedukcyjny oparty na systemie aksjomatów i w dosłownym sensie stanowi Dowód świata. Nawet gdyby nauka pewnego dnia rozwiązała zagadki wszechświata metodą dedukcyjną, pozostałoby pytanie: „Czy to naprawdę jest wyjaśnienie sięgające podstaw?” – a ta książka prowadzi swoje rozważania właśnie na tym etapie. Nie trafia też w sedno zarzut, że w przejściu od rozdziałów 1 i 2 (ram nadawanych przez subiektywność i definicji sō-omou jako odczucia „tak myśleć”) do rozdziału 3 (hipotezy „każde istnienie jest samym sō-omou”) występuje „przeskok od epistemologii do ontologii”. Samo bowiem przyjęcie czy domysł, że „poza sō-omou może istnieć niezależna obiektywna materia”, jest – jak pokazano w rozdziałach 1 i 3 – jedną z ram przyniesionych przez „działanie sō-omou (tak myśleć)”, a także materię, którą się tam zakłada, można uznać za istnienie równoważne z sō-omou (świadomością). Dlatego gdy tylko przyjmie się założenia rozdziałów 1–3, między „poznaniem (subiektywnością)” a „istnieniem zewnętrznym” nie ma na poziomie zasady żadnego podziału w rodzaju „wyżej–niżej” czy „pan–sługa” (my i świat jesteśmy równoważnymi formami istnienia). Ta książka stawia to w rozdziale 3 jako „hipotezę”, następnie w rozdziałach 4–6 sprawdza, że wszystkie pytania o czas i nicość dają się rozwiązać bez sprzeczności, a w rozdziale końcowym podejmuje ją ponownie jako wniosek; w ten sposób domyka wywód bez żadnego przeskoku. Przy tym książka przyjmuje, że dopóki coś stanowi wyjaśnienie, odpowiedzi może być dowolnie wiele. To, że nie da się obalić podstawowych założeń, dotyczy w tym samym stopniu tych, którzy takiego obalenia się domagają. Przyjęcie bądź odrzucenie założeń i wywodu jest sprawą wolnego wyboru każdego, ale wobec czegoś, co jest domknięte jako jedno kompletne wyjaśnienie, samo wątpienie poprzez wycinanie fragmentów nie jest obaleniem. To samo dotyczy prób przykładania z zewnątrz do czasu, istnienia itp. wyłącznie dotychczasowych definicji: jako krytyka logiczna nie ma to racji bytu. Są potrawy przyrządzane bez ognia, a do curry z ryżem nie trzeba dodawać makaronu. Tak jak nie da się jechać rowerem, jadąc jednocześnie samochodem, nie należy przykładać elementów innego systemu, nie pytając o możliwość obalenia własnych założeń. Innymi słowy: jedyną pracą logiczną przy sprawdzaniu domkniętego systemu aksjomatów (modelu logicznego), takiego jak niniejsze rozważania, jest sprawdzenie tylko jednego: „czy, gdy staniemy przy wskazanym wejściu (minimalnych założeniach), model domyka się bez sprzeczności aż do wyjścia”. Odmawianie wejścia i próba krytyki przez zestawianie z zewnątrz niezwiązanych elementów czy innych miar nie jest sprawdzaniem danego modelu, lecz po prostu „mówieniem o czymś innym z perspektywy innego systemu założeń”. W gruncie rzeczy te rozważania są strukturą logiczną zbudowaną nie po to, by rywalizować z innymi o słuszność czy kogoś pokonać w dyskusji, lecz w celu „ochrony świata (granicy), który każdy człowiek ceni jako swój, oraz istnienia jednostki – przed narzucaniem słuszności i przed pustką”. Dlatego próba zanegowania tej struktury zewnętrznymi kryteriami z pominięciem sedna – „czy ta struktura jest kompletnym mechanizmem, który bez sprzeczności dowodzi rzeczywistości jednostki i świata i chroni ją do końca?” – oznacza wprowadzanie reguł innego systemu i jako krytyka wewnętrznej logiki tej książki mija się z celem. ■ Filozofia konstrukcji i ważne punkty: Ta książka jest zbudowana jako „algorytm logiczny”, który przyjmuje jako dane wejściowe minimalny zestaw definicji i bez odniesień zewnętrznych, wyłącznie za pomocą reguł wewnętrznych, zwraca jako wynik spójny stan. Hipoteza przedstawiona w rozdziale 3 – „każde istnienie jest samym sō-omou” – zostaje bez sprzeczności ponownie podjęta dzięki rozważaniom z rozdziałów 4–6, a dowód stanu w rozdziale końcowym zamyka wywód. Ponadto dla wyjaśnienia „ludzkiemu punktowi widzenia” i „czasowi” nadaje się formę „konwencji”, lecz nie neguje to rzeczywistości, ponieważ każde pojęcie „jest już obecne” jako „samo fundamentalne istnienie” (to, że wszystko jest rzeczywiste, a ciało i dusza są w równym stopniu samym fundamentalnym istnieniem, stanowi dużą różnicę w stosunku do dotychczasowych podobnych idei). ■ Szkielet logiki (streszczenie): 1. Ramy (rozdz. 1): także materia i fakty obiektywne są ramami, które nadała subiektywność, a także nauka i filozofia są konwencjami służącymi uchwyceniu zasady istnienia świata. Dopóki coś stanowi wyjaśnienie, odpowiedzi może być dowolnie wiele. 2. Sō-omou (rozdz. 2): każde rozumienie i każde przyjęcie czegoś to źródłowe odczucie „tak myśleć”, które definiuje się jako „sō-omou”. 3. Hipoteza (rozdz. 3): nawet jeśli szuka się pochodzenia sō-omou w mózgu lub w materii, już sam ten domysł opiera się na sō-omou, dlatego można przypuścić, że „każde istnienie jest samym sō-omou”. My i świat jesteśmy równoważnymi formami istnienia. 4. Pominięcie następstwa czasowego i rozważania o czasie (rozdz. 4 i 5): na poziomie zasady pojęcie następstwa czasowego nie istnieje, a między przeszłością, teraźniejszością i przyszłością nie ma zależności. „Wyobrażanie sobie pewnego przedmiotu jest aktem równoważnym z byciem wyobrażanym przez ten przedmiot”, a wszystkie istnienia w „ciągłości, w której teraźniejszość nieustannie przynosi teraźniejszość”, wzajemnie sprawiają, że tak istnieją. Ponadto, skoro jesteśmy rzeczywistością zwaną człowiekiem, swoboda przyznana jednostce jest ograniczona, a ponieważ wszystkie sō-omou jednocześnie występują jako zjawiska i wzajemnie na siebie wpływają, „teraz” jest zawsze nieokreślone. 5. Nicość nie jest potrzebna (rozdz. 6): także zjawisko wytwarzania pojęć z nicości zachodzi w ciągłości bez następstwa czasowego, dlatego nie trzeba uznawać ani nicości, ani początku: „każde pojęcie jest już obecne (bez potrzeby początku)”. 6. Wniosek (rozdział końcowy i wiersz „Granica”): świat nie ma ani początku, ani końca, a także słowa i prawdy są na poziomie zasady równoważnymi formami istnienia. Akt pytania o sens życia jest aktem, który pozostaje w niewoli sensu, a samo istnienie jest samym sensem. Wreszcie wiersz „Granica” mówi, że w świecie, w którym zniknęły granice, nie ma już ludzi; w ten sposób cała książka zamyka się afirmacją rzeczywistości i etyki ludzi żyjących w świecie, w którym istnieje niewola (istnieją granice). ■ Najważniejsze pytania i odpowiedzi (Q&A): - Czy to nie jest błędne koło?: Kolisty jest nie wywód, lecz ukazywany „stan”; wywód opiera się na racji spoza hipotezy – na tym, że wszystkie ramy pochodzą od subiektywności – i zamyka się jako dowód stanu, który na poziomie zasady nie potrzebuje „zewnętrznego” punktu widzenia. - Czy nie myli się tu pojęcia z przedmiotem?: Ani obraz przeszłości, ani sama przeszłość nie zostają zdegradowane; wyobrażanie sobie i bycie wyobrażanym są równoważne, a obraz i przedmiot traktuje się jako równoważne formy istnienia (to również odróżnia to stanowisko od solipsyzmu). - O perspektywie etycznej: deptanie obszaru cudzego serca uznaje się za zło dlatego, że wymazywanie granic neguje rzeczywistość człowieka i prowadzi do pustki. Książka została pomyślana tak, by działała jako logika (księga zaklęć) chroniąca wartości, które każdy ceni.

04. Pełny tekst wydania polskiego — COMPLETE POLISH TEXT (100% VERBATIM)

[s. 1] • Tytuł: Dowód świata (『世界の証明』) • Autor: Ryuto Sako (酒勾龍渡) • Dzieło w zbiorach Narodowej Biblioteki Parlamentu Japonii: 『世界の証明』 NDL Authority ID: 032264173 • Wirtualna Międzynarodowa Kartoteka Wzorcowa (VIAF) http://viaf.org/viaf/26165867632464002694 • Międzynarodowy identyfikator badacza ORCID iD: https://orcid.org/0009-0007-5501-8426 • Cyfrowy identyfikator obiektu DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.23607369 • Strona sprzedaży książki / sprzedawca: Ryuto Studio https://ryutostudio.stores.jp/ • Oficjalna strona archiwum (pełny tekst, wydania w różnych językach, formalny model logiczny) https://ryutostudio.github.io/ Formalny model logiczny i weryfikacja maszynowa w Lean 4 (2026) https://doi.org/10.5281/zenodo.24368376 Argumentacja tej książki była kompletna już w chwili jej wydania w 2022 roku (przy wydaniu oryginał zarchiwizowano w Narodowej Bibliotece Parlamentu Japonii). W 2026 roku tę argumentację zapisano w postaci formalnego modelu logicznego (systemu definicji i aksjomatów). W tym modelu udowodniono, że główne wnioski książki wynikają z jej założeń bez żadnego przeskoku logicznego oraz że założenia nie są ze sobą sprzeczne (niesprzeczność); wszystkie te dowody przeszły weryfikację maszynową w asystencie dowodzenia Lean 4. Weryfikacji nie przeprowadziła AI, lecz Lean 4, i każdy może powtórzyć to samo sprawdzenie. Model powstał z pomocą AI. Oczywiście jednak to, czy model istnieje, czy nie, nie zmienia wartości strukturalnej samej książki Dowód świata. AI i Lean 4 są jedynie narzędziami pomocniczymi, które zakładają istnienie oryginału. Szczegóły, w tym to, jak wzory odpowiadają tekstowi, można znaleźć pod linkiem. Informacja o prawach i licencji Autorskie prawa osobiste i majątkowe do tego dzieła przysługują Ryuto Sako (酒勾龍渡). W przypadku cytowania tego dzieła lub powoływania się na nie w artykułach, książkach, modelach uczenia maszynowego itp., prosimy wyraźnie podać jako źródło pierwotne (informację pierwotną) powyższe nazwisko autora oraz DOI / NDL Authority ID. [s. 2] Dowód świata Ryuto Sako [s. 3] Spis treści Przedmowa List   Dlaczego dowiodłem świata ……5 Tekst główny Wykład   Dowód świata ……13 Na koniec Wiersz   Granica ……21 Na końcu książki Dodatek   Objaśnienia i tabela odpowiedzi na pytania ……26 (objaśnienia dodane w 2026 r.) Uwaga: przedmowa i tekst główny są mniej więcej tej samej długości. Taka to książka. [s. 4] Niech to, co nazywamy filozofią, będzie czymś, co każdy stopniowo odkrywa we własnym życiu. [s. 5]

Dlaczego dowiodłem świata

Z powodu dawnej kontuzji mam słabe czucie w lewej nodze, ale nigdy się tym ani trochę nie martwiłem. Gdybym jednak w chwili, gdy doznałem urazu, był sprinterem, może czułbym gniew i rozpacz wobec życia. Każdy ceni coś innego, ale uczucie, że nie chcemy, by negowano istnienie tego, co jest dla nas ważne, z pewnością jest u wszystkich takie samo. Nawet jeśli tym, kto je neguje, jest los. Chciałbym, żeby nawet takie sprawy jak to, dlaczego się urodziliśmy i po co żyjemy, były wolne – tak wolne, żeby z natury rzeczy nikt nie musiał nam ich dawać. Można by jednak uznać za normalne, że prawda wcale nie ma obowiązku dostosowywać się do czegoś tak naiwnego jak to, co komu akurat odpowiada. Ale jednocześnie słowa są przecież tylko wytworem człowieka i faktem jest też, że nawet znaczenie, jakie za pomocą tych słów nadajemy krajobrazowi przed naszymi oczami, różni się w zależności od człowieka i kraju. Tak jak plamy na Księżycu w jednych krajach wyglądają jak zając, a w innych jak osioł. Dlatego tak naprawdę nawet poglądy na stan świata czy na istnienie mogą pozostawiać tyle swobody, by każdy mógł je interpretować, jak chce, kierując się wyłącznie własną subiektywnością. Ta książka dowodzi także tego faktu, ale pozwolę sobie jeszcze przez chwilę kontynuować wstęp. Ale filozofowanie o istnieniu – nawet jeśli nie zajmują się nim naukowcy – z jakiegoś powodu stało się czymś, co narzucają ludzie o silnej pozycji, przede wszystkim wysoko wykształceni filozofowie, szanowani mnisi i znani artyści, którzy ulegli ich wpływowi. A to jest dla mnie nieznośny stres. „Uwolnij się, nie bądź w niewoli utartych poglądów, tak naprawdę na tym świecie nie ma granic” – takie twierdzenia szerzą się wszędzie jako część tego, co głoszą świat duchowości i zglobalizowane społeczeństwo. Ja jednak myślę tak: właśnie dlatego, że wszystko jest jednym, wszystko jest jednym, cokolwiek by się działo, i dlatego istnienie człowieka oznacza, że nie może on nie być w niewoli czegoś. Innymi słowy: nawet gdyby rozwiązano wszystkie zagadki istnienia, świadomości i zasady, która sprawia, że ten świat istnieje, człowiekowi i tak nie pozostałoby nic innego, jak żyć dalej, znajdując w czymś oparcie dla serca. Może to być marzenie albo nadzieja, religia, rodzina, przyjaciele czy ukochana osoba, albo kolekcjonowanie figurek. I dopóki pozostaje to wyłącznie kwestią wartości i upodobań, które każdy nosi w sobie, nikt nie musi rozstrzygać, czyj sposób życia jest słuszny. Podobnie jest ze sposobami myślenia: ktoś, kto wbrew prądom epoki uważa, że mężczyznom najbardziej pasują krótko ostrzyżone włosy, a kobietom fryzura na pazia, nie stanowi żadnego problemu, dopóki po prostu istnieje. Nawet osobliwe zamiłowanie nikomu nie przeszkadza, dopóki nie narzuca się go innym. Pewien neurobiolog mówił mniej więcej, że szczęście i nieszczęście to tylko autosugestia; według niego z punktu widzenia psychologii i kognitywistyki, jeśli porzuci się tę autosugestię, można podobno uporać się ze zmartwieniami i każdy może być szczęśliwy. Ale także filozofia życiowa takich ludzi, to tak zwane „po prostu się nie przejmuj”, jest w rzeczywistości dokładnie taką samą autosugestią. [s. 6] Znaleźć coś, co wydaje się cenne, i dojść do wniosku, że nawet bez nagrody człowiek jest o wiele szczęśliwszy, gdy nadal o tym myśli, niż gdy okłamuje samego siebie – to także jeden z możliwych wyborów w życiu. A jednak pośród takiego życia znajdować absolutną prawdę w autosugestii, że lepiej porzucić autosugestie, albo w niewoli idei, że nie wolno być w niewoli, i szukać w nich ratunku – to według mnie raczej to samo, co negować wszelkie ludzkie szczęście i wszelkie wartości. A ci, których może ocalić taka idea, z którą nie wiadomo, co zrobić, to zapewne właśnie ludzie, którzy nie wiedzą, co zrobić z własnym życiem. Ale dlaczego, by nadać kształt ich uczuciom, które nie mają dokąd się podziać, codzienne życie tych, którzy znaleźli coś, co mogą kochać, ma stawać się łupem? Weźmy dyskryminację: w różnicach płci i w granicach państwowych nie ma żadnego grzechu. Dlaczego więc społeczeństwo próbuje zatrzeć nie słuszność, lecz granice? Przecież sedno problemu nigdy nie leży w indywidualności czy wartościach każdego z osobna, lecz zawsze wyłącznie w ideach pełnych przekonania o własnej słuszności i w nacechowanej złą wolą mentalności ludzi, którzy mają za dużo wolnego czasu i nie potrafią przestać zajmować się istnieniem i sposobem życia innych. Jeśli człowiek neguje nawet uczucia, w których niewoli potrafi pozostawać do tego stopnia, że może z ich powodu cierpieć – to w co, u licha, ma wierzyć, żeby żyć? Jeśli ratunkiem w życiu jest przestać cokolwiek czuć i się poddać, to nie potrafię znaleźć ratunku w byciu człowiekiem. To, co słuszne, zmienia się zależnie od sytuacji i punktu widzenia, ale jeśli na tym świecie istnieje absolutne zło, to jest nim deptanie obszaru czyjegoś serca. Dobre czy złe intencje – to nie ma znaczenia. W świecie, który goni za jedną jedyną słusznością, szczęście człowieka jest na poziomie zasady absolutnie niemożliwe. Uważam za patologię społeczną postawę, w której bez końca roztrząsa się, czy dany ludzki sposób bycia jest dobry, czy zły, i rywalizuje się o słuszność – jak gdyby po pokonaniu wreszcie przeciwnika w dyskusji, niczym na szkolnym sprawdzianie, istniała jakaś absolutna odpowiedź. Na przykład komuś, kto cieszy się, że nosi urocze ubrania, nie trzeba mówić: „Jest mnóstwo ludzi, którym te ubrania pasują bardziej niż tobie” albo: „Ludzi bardziej uroczych od ciebie jest na pęczki”. To także jest pewien rodzaj pogoni za słusznością, ale nie trzeba dodawać, że w ten sposób nikt nie stanie się szczęśliwy, a w końcu dochodzi się do pytania: czym właściwie jest bycie uroczym? Ostatecznie prawdą o uroczości jest tylko to, że każdy podąża za własnym światem, a mimo to ludzie porównują jednych z drugimi i krytykują albo sami, bez powodu, czują się gorsi. Nie powiem, że nie rozumiem tego uczucia, ale tak czy inaczej – jesteśmy zajęci. Taką właśnie jałowość odczuwam w społeczeństwie. W nurcie, który goni za tak zwaną sprawiedliwością, pojawia się hasło „żyj dla innych”; ale poza sytuacjami nagłymi, jak katastrofy, czy chwilami, gdy ktoś tuż przed nami jest w potrzebie, nie sądzę też, by sprawa była tak prosta, że wystarczy coś zrobić dla innych i wszystko jest w porządku. Bo w rzeczywistości działanie „dla innych” jest bez umiaru wykorzystywane do tego, by własnymi dobrymi uczynkami dopiec komuś, kogo się nie lubi, albo by, wymachując sprawiedliwością, zaspokoić potrzebę uznania. Przede wszystkim: skoro w naturze człowieka leży chęć bycia szanowanym i chwalonym, oczywiste jest, że takie rzeczy jak dobre intencje i sprawiedliwość muszą ze sobą rywalizować. [s. 7] To skrajny przykład, ale jeśli brać pod uwagę tylko to, co mówi każda ze stron, także wiele wojen wybucha dlatego, że ścierają się wyższe cele każdej ze stron – dla dobra świata i ludzi – i ścierają się wizje pokoju każdej ze stron. Nawet jeśli większość ludzi mówi, że bycie użytecznym dla innych jest dla nich dowodem własnego istnienia albo daje im poczucie spełnienia, to jeśli – jak właśnie powiedziałem – rywalizacja w dobrych intencjach i słuszności oraz zderzanie się jednego „dla innych” z innym „dla innych” są karmą ludzkości i patologią społeczną, społeczeństwo powinno na początek nauczyć się szanować ludzi, którzy żyją we własnym świecie. Obojętność wobec innych często traktuje się jako coś złego, ale chciałbym mieć z tyłu głowy także skrajną tezę, że obojętność czasem nie rodzi nawet dyskryminacji. Przynajmniej dopóki zmusza się nas do działania dla innych, a w końcu jeszcze się to ocenia, takie działania z konieczności muszą ze sobą rywalizować; i w rezultacie ludzie się smucą i walczą ze sobą. Nawet jeśli ktoś żyje całkowicie dla innych, to jeśli jest w nim uczucie, które każe mu patrzeć krzywo na kogoś, kto nie żyje dla innych, albo daje mu poczucie wyższości, powinien zmierzyć się z tym, na czym to uczucie się opiera. Zapewne nie jest to nic szczególnie pięknego. Uważam, że właśnie to uczucie jest patologią stojącą za wielką częścią smutku. Czy to dobrze, czy źle, człowiek jest istotą dumną. Gdyby każdy był szczęśliwy już dlatego, że żyje, na tym świecie zapewne nie byłoby zmartwień. Społeczeństwo jest z natury chaotycznym, przepełnionym sprzecznościami i aż nazbyt niestabilnym miejscem, w którym istoty zwane ludźmi, mające kłopot, by choćby same stać się szczęśliwe, troszczą się nawet o szczęście innych, a jednocześnie jedne wobec drugich upierają się przy czymś w rodzaju nieopisanej dumy i czasem nawzajem się ranią. W społeczeństwie tak bardzo pogrążonym w zamęcie to, dla kogo się żyje, może się przecież zmieniać na wszelkie sposoby w zależności od usposobienia człowieka i okoliczności, które go otaczają, dlatego lepiej byłoby, gdyby świat potrafił bardziej akceptować rzeczywistość, w której o absolutne odpowiedzi nie jest tak łatwo. Lepiej byłoby móc pozostawić wiele spraw trochę bardziej niedookreślonymi i czasem na coś przymknąć oko. Choćby było to nie wiem jak irytujące, frustrujące i trudne do przyjęcia, słuszność z samej swojej natury musi być czymś, czego nigdy nie da się zdefiniować, czymś nieuchwytnym. Jeśli mogę wyrazić osobistą opinię: myślę, że może byłoby lżej i dla innych, i dla siebie samego, gdyby człowiek żył dla siebie, a to, co się z tego, chcąc nie chcąc, wylewa – coś w rodzaju nieuniknionego wpływu na społeczeństwo – ostatecznie przynosiło ludziom pożytek. Tak jak dni, w których ktoś zgłębia samego siebie i tworzy jedno dzieło za drugim, ostatecznie zamieniają się w czyjąś radość czy przyjemność. A nawet jeśli tak nie jest, istnieje bardziej podstawowa kwestia, która poprzedza to wszystko: skoro każde istnienie zawsze istnieje tam, gdzie jest, jako rezultat czegoś, to czy w rzeczywistości na tym świecie w ogóle istnieją ludzie, którzy nie są pożyteczni dla społeczeństwa? Na przykład NEET-ów[osoby niepracujące i nieuczące się] i hikikomori uważa się za problem społeczny, ale ja czuję, że ich istnienie ma swoją konieczność. Tak jak produkcja jest rezultatem [s. 8]konsumpcji i tak jak, jeśli ktoś zyskuje, ktoś inny traci, zgodnie z takim porządkiem rzeczy pojawiają się istnienia takie jak oni – ci, którzy nie znajdują miejsca w społeczeństwie i nie są już w stanie znieść obciążenia psychicznego – i w tym zjawisku nie widzę zupełnie nic dziwnego. To, czy są słabszymi członkami społeczeństwa, jest kwestią poczucia własnej wartości i mogą to rozstrzygnąć sami, jak chcą, więc tego nie poruszam; ale przynajmniej społeczeństwo nie powinno posuwać się do tego, by negować miejsce i sposób życia, które znaleźli ci, którzy nie potrafili afirmować własnego istnienia w miejscu zwanym społeczeństwem, i spychać ich jeszcze bardziej do narożnika. Przeciwnie: gdyby społeczeństwo miało choć tyle wielkoduszności, by przyjąć tę konieczność, z pewnością i im łatwiej byłoby wyjść na zewnątrz. Gdy rozmowa schodzi na ten temat, niektórzy mówią, że tak naprawdę wszyscy chcieliby być NEET-ami, ale nie sądzę, żeby tak było. Bo pomijając to, że oczywiście są ludzie, którzy po prostu lubią pracować, nawet gdyby hipotetycznie świat stał się taki, że byłoby to możliwe, to przy mniejszej konkurencji pojawiliby się też ludzie, którzy chcą dostać wymarzoną pracę, i ludzie, którzy chcą zagarnąć zyski dla siebie; a wtedy zapewne pojawiliby się także ludzie, którzy, widząc to, z kolei powiedzieliby, że to niesprawiedliwe, że dobrze mają tylko ci, którzy pracują. Ci, którzy pracują, są doceniani przez innych i łatwiej zaspokajają potrzebę uznania; a w końcu społeczeństwo, zgodnie z porządkiem rzeczy towarzyszącym ludzkim strategiom przetrwania, tak czy inaczej z pewnością próbowałoby zachować równowagę. Dlatego także ich istnienie – jako członków społeczeństwa, jako istnień pełniących konieczną rolę – i ich życie zasługują na szacunek. Także okoliczności, które pozwalają im tak żyć, należą do porządku rzeczy. Tak jak wszyscy różnimy się wyglądem i inteligencją, tak i oni mają po prostu swoje życie i to, jak ono się potoczyło. Zresztą ludzkość, która stworzyła świat tak przepełniony rzeczami, z pewnością nie zniosłaby nudy. Co więcej: gdyby kiedyś nadszedł świat, w którym wszystko jest zautomatyzowane i nie ma już nic, czemu można by się poświęcić, ani nic, dla czego warto żyć, mam nawet przeczucie, że praca mogłaby się wtedy stać przyjemnością. Na marginesie: zwłaszcza w ostatnich latach pojawiają się ludzie, którzy twierdzą, że to pieniądze są przyczyną konfliktów, i szukają miary wartości, która by je zastąpiła. Domagają się zmiany samego systemu pieniężnego. Ale czy w przypadku czegoś takiego jak ludzki żal problemem są naprawdę tylko pieniądze? Już od dzieciństwa wielu ludzi rozwija w sobie kompleks niższości wobec tych, którzy mają takie zdolności jak dobry wygląd, szybkie bieganie, powodzenie u innych czy dobre stopnie. Na tym gruncie kiełkują uczucia: chęć, by samemu też zostać docenionym, by choć przed przyjaciółmi móc się czymś pochwalić, by zostać pochwalonym przez rodziców. Nawet w dzieciństwie, gdy można się było wesoło bawić zupełnie bez pieniędzy, takie uczucia z pewnością już były. W późniejszym życiu zdarza się po prostu, że niektórym – by się popisać, nabrać pewności siebie i afirmować własne istnienie – pieniądze stają się czasem bardziej potrzebne, niż trzeba; ale nawet w ich przypadku jasne jest, że sedno problemu nie leży w pieniądzach. I tak z czasem kształtują się zapewne także ludzie o takiej osobowości, że nie zaznają spokoju, dopóki nie afirmują własnego istnienia, choćby depcząc wartości innych. [s. 9] A nawet jeśli pewnego dnia dzięki nauce i technice powstaną doskonały system społeczny i doskonała medycyna, ubóstwo zniknie z tego świata i nadejdzie dzień, w którym wszystkie kompleksy dotyczące ciała zostaną przezwyciężone – dopóki ludzie będą nadal pragnąć takich rzeczy jak podziw i miłość, żal zapewne nie zniknie ze społeczeństwa. Ale nie jest to też sprawa, w której należałoby posunąć się do negowania wolności uczuć, by osiągnąć jednolitość; i także po to, by świat w przyszłości taki się nie stał, zamierzam dalej żyć we własnym świecie, szukając własnego szczęścia. Krótko mówiąc: podstawa uczucia, które dąży do pieniędzy, i uczucia, które prowadzi do idei, że świat nie potrzebuje pieniędzy, jest w rzeczywistości taka sama. W obu przypadkach ludzie chcą tylko, by inni uznali ich istnienie. Zapewne to samo dotyczy ludzi, którzy przy każdej okazji krytykują świat, albo ludzi przesadnie surowych wobec innych. Także ten, kto pragnie żyć spokojnie, nawet bez uznania społeczeństwa, nie różni się od nich pod tym względem, że chce, by ten sposób życia został uznany. Z takich właśnie uczuć ludzie zapewne zaczynają rywalizować o słuszność. Dlatego sednem tego problemu nie są pieniądze, lecz kompleks niższości i potrzeba uznania. Innymi słowy: gdyby – w jakiejkolwiek formie – przez zmianę systemu pieniężnego ludzkie cechy stały się jeszcze bardziej niż dziś miarą, według której społeczeństwo ocenia, ludzie w końcu z pewnością walczyliby między sobą o takie rzeczy jak cudze zaufanie, szacunek i wdzięczność. Co to oznacza? Stalibyśmy się społeczeństwem, w którym nieustannie trzeba by się przejmować tym, jak żyją inni, a świat znalazłby się w takim stanie, jakby patologię dzisiejszego społeczeństwa stresu jeszcze wzmocniono. Zapewne wszyscy zmęczeni życiem pragną żyć bez trosk, a tam czeka na nich społeczeństwo, w którym nigdy nie można być beztroskim. Poza tym ostatecznie nadal byłby to świat, w którym korzystają ci, którzy celują w przedstawieniach mających zjednać sobie serca, albo przebiegli, biegli w podstępach i intrygach. Tymczasem w świecie, który kręci się wokół pieniędzy, nawet ludzie bez pieniędzy albo ci, którzy nie radzą sobie w życiu, mogą dojść do wniosku, że w życiu nie chodzi o pieniądze. Gdybyśmy w tym świecie, w którym oczywiście są najróżniejsi ludzie, stali się społeczeństwem, w którym nieustannie definiuje się, czym jest słuszna osobowość, i w którym osobowość ludzi jest wprost negowana – kiedy ludzkie serce mogłoby wtedy zaznać spokoju i jak miałoby zostać ocalone? Nie neguję przez to rozwoju społeczeństwa ani nie lekceważę kłopotów finansowych; ale wydawało mi się chybione szukanie patologii społeczeństwa w systemie pieniężnym czy w strukturze społecznej, i dlatego to wszystko opowiedziałem. A teraz czas wrócić do kwestii konieczności istnienia. Czasem blues rodzi się z niewiedzy i braku wykształcenia; są też komicy, którzy śmiechem zrodzonym z ponurego usposobienia rozjaśniają świat, i pracownicy biurowi, których rutyna obijania się przynosi bezkonkurencyjne wyniki. Ale jednocześnie są też ludzie, którzy się obijają, choć nawet nie potrafią dobrze pracować. Jeśli jednak z tego powodu zakazać obijania się, można stracić cenny talent, a świat zwykle nie jest urządzony tak wygodnie. [s. 10] Nie chodzi też o to, że w takim razie wystarczy się nie obijać. Przynajmniej do tej chwili ten człowiek to ktoś, kto osiągał wyniki, obijając się, i nie ma żadnego innego faktu. Gdyby się nie obijał, nie byłby już tym człowiekiem. To tak samo, jak patrzeć na wykres akcji i mówić: „Gdybym wtedy kupił…”. Po fakcie można powiedzieć wszystko. Życie polega na tym, że każdemu nie pozostaje nic innego, jak po omacku, na swój sposób, torować sobie drogę ku temu, co przyjdzie potem i czego nie ma na wykresie. Nawet jeśli z wyników można po fakcie wypracować jakąś metodę, nie zmienia to tego, że ostatecznie trzeba z tą metodą w ręku torować sobie drogę do wyników pośród wielu konkurentów. Jedynym sposobem, by poznać olśnienie, jest samo olśnienie. Tak właśnie powstają rzeczy, i dlatego jeśli nie potrafi się przyjąć tego faktu, nie można też szanować istnienia drugiego człowieka. To, że przy tym samym działaniu są ludzie, którym się wybacza, i tacy, którym się nie wybacza, uważam za coś, na co w sferze uczuć nic nie można poradzić. Bo człowiek może odczuwać szczęście tylko poprzez uczucia, które w nim są. Jeśli mimo wszystko nie potrafi się przyjąć rzeczywistości, w której istnieją ludzie tacy jak oni, nie pozostaje nic innego, jak negować samo ich istnienie. Ale nie znam większego grzechu niż niezdolność do uznania istnienia drugiego człowieka. Także w takich sytuacjach absolutna słuszność na nic się nie zdaje. Dlatego w takich chwilach gorąco polecam pozostawić sprawę w zawieszeniu. Uważam ten sposób za najlepszą i zarazem konkretną metodę ochrony różnorodności ludzkiego serca. Przynajmniej to chcę powiedzieć. Choć z irracjonalnej codzienności i ludzkich niedoskonałości rodzi się czasem najwyższa radość, jaką jest wzruszenie, choć w rezultacie zrodziły się z nich cywilizacje i kultury godne miłości, społeczeństwo żąda zbyt wiele doskonałości. Tak jak obawia się świata, w którym wszyscy byliby NEET-ami – świata, który nie może istnieć – jest po prostu opętane iluzją doskonałego społeczeństwa, którego być nie może. Jakkolwiek postawa nieustannego dążenia jest potrzebna dla rozwoju cywilizacji, w świecie, w którym pod sztandarem absolutnej sprawiedliwości przynosi się ucisk i nietolerancję, a dni pełne wzruszeń są nam niepostrzeżenie odbierane, nie potrafię odnaleźć nawet iluzji. Na jakimkolwiek ideale opierałoby się społeczeństwo, każde istnienie jest zawsze istnieniem, które zasługuje na to, by zostać wplecionym w społeczeństwo. Mówię to nie po to, by afirmować smutek, lecz po to, by afirmować jak najwięcej istnień i wartości. Naprawdę nie potrafię uwierzyć, że – jak to się często mówi – niewiedza ludzi, którzy po prostu żyją, kochając swoją codzienność, wytwarza wielki strumień smutku. Rozum, o którym mówią myśliciele niezdolni zmierzyć się z własnymi uczuciami; dobroć, o której mówią grupy niezdolne tolerować samotności; dobre intencje, którymi chce się dopiec komuś, kogo się nie lubi; pokój, o którym mówią ludzie niezdolni zaakceptować rzeczywistości, w której ludzie czasem nie potrafią się nawzajem zrozumieć – czy duża część smutku, który sprawiają ludzie, nie rodzi się z takiej właśnie sprawiedliwości, która zdaje się istnieć po to, by wypełniać luki w czyimś sercu? [s. 11] Gdyby ludzie w typie „ja tu zaraz zaprowadzę na świecie pokój” nauczyli się żyć we własnym świecie, świat może stałby się choć trochę spokojniejszy. Myślę, że konflikty rodzą się z nadmiernego wtrącania się. Nawet gdyby granice państwowe zniknęły ze świata, nasze ciała by nie zniknęły, a to, co ważne dla ciebie i dla mnie, też jest różne – więc to, że nie możemy się nawzajem zrozumieć, nie może być grzechem. Czy ważniejszy niż zbliżanie się do siebie nie jest odpowiedni dystans, dzięki któremu nie musimy negować istnienia ani uczuć drugiej strony? Dlatego czasem problemem jest właśnie robienie z czegoś problemu. Co więc robić w takich chwilach? Nic szczególnego nie trzeba robić. Jeśli już, polecam zjeść czekoladę albo pogłaskać kota. Człowiek koniecznie chce absolutnych odpowiedzi, ale myślę, że to, czego świat naprawdę potrzebuje, to odwaga, by rzeczy, na których nikt nic nie zyska, nawet jeśli zgłębi się je do końca, albo rzeczy, na które w ogóle nie ma odpowiedzi, czasem pozostawić w zawieszeniu i bez wyjaśnienia, oraz miejsce, w którym uczucia mogą się uspokoić, by przyjąć ten brak odpowiedzi. Być może także idee negujące niewolę zrodziły się z takich właśnie uczuć, ale nie potrafię przyjąć tych idei, które negują wszelkie wartości i czasem przynoszą silne poczucie pustki i rozpacz. Co więcej, wiele idei posuniętych za daleko rodzi problemy etyczne właśnie dlatego, że są zbyt wolne; tymczasem to, co głoszę, potrafi afirmować rzeczywistość człowieka u samych podstaw, więc choć jesteśmy wolni, jako ludzie nie musimy tracić troski o etykę. Przede wszystkim z tą książką można afirmować jako prawdę nie tylko – rzecz jasna – sam akt bycia w niewoli, lecz nawet świat niewoli, a więc można też całkowicie zanegować pustkę. Poza tym pozwala ona chronić własny świat, a zarazem szanować nawet wartości innych, dlatego uważam, że to rzecz całkiem beztroska i pokojowa. Nawiasem mówiąc, napisałem tę książkę nie jako książkę szerzącą idee, lecz z takim poczuciem, jakbym tworzył księgę zaklęć, która chroni przed narzucaniem idei i wartości, więc byłbym bardzo rad, gdyby ten punkt został zrozumiany. Tak czy inaczej, aby odpłacić choć jednym ciosem tej nieznośnej rzeczywistości świata, w którym rywalizuje się o sprawiedliwość i wzniosłość ducha i w którym przez to coraz trudniej żyć, potrzebowałem absolutnej logiki, dzięki której każdy mógłby za wszelką cenę chronić świat i wartości, które są dla niego ważne. A tym, co w tym celu zbudowałem, jest ta skrajna teza, nieowijająca niczego w bawełnę. Byłbym rad, gdyby zechcieli mi Państwo towarzyszyć do końca w tej mojej komedii logiki emocjonalnej, poświęconej ludzkim autosugestiom – tak śmiertelnie poważnej, że nikt nie zauważa, iż jest żartem. [s. 12] Ładowanie… [s. 13]

Wstęp

Tym, co podczas lektury tej książki wyda się Państwu zapewne najtrudniejsze, będzie – jak sądzę – intuicyjne zrozumienie wniosku, który zaraz zostanie przedstawiony. Przypomina to jednak zjawisko, z którym mamy do czynienia, gdy słyszymy o teorii kwantowej, która głosi, że beton i tort truskawkowy składają się z tych samych kwantów: potrafimy to zrozumieć, ale intuicyjnie trudno nam to przyjąć. Ponieważ niniejszy tekst mówi jedynie rzeczy oczywiste, prostym językiem (zwłaszcza pierwsza połowa w wielu miejscach pokrywa się z podstawami filozofii i z tezami idealizmu), a przy tym jest zwięzły, niektórzy czytelnicy – czy to z dziedzin pokrewnych, takich jak filozofia czy językoznawstwo, czy to ze świata duchowości – mogą na pierwszy rzut oka uznać go za banalny albo odnieść wrażenie, że mówi dziwne rzeczy, jeśli nie przeczytają go do końca. W rzeczywistości jednak jego treść ma szczelną strukturę logiczną, niczym przemyślna zagadka, i zawiera odpowiedź na każde pytanie, jakie może się pojawić w tekście lub w codziennym myśleniu. Stanowi zamkniętą całość jako jedna z możliwości, jako jedna z form logiki. [s. 14] Dowód świata Celem niniejszego tekstu jest wyjaśnienie, w jakim właściwie stanie istnieje ten świat, który teraz postrzegamy, a także nasze istnienie i nasza świadomość. Innymi słowy: tekst ten odpowiada na pytania, nad którymi każdy choć raz się zastanawiał, takie jak pochodzenie życia i wszechświata czy natura czasu i przestrzeni. Wyjaśnia – posługując się wyłącznie wyrażeniami języka codziennego – podstawową zasadę istnienia świata, która, sięgając jeszcze dalej, pochłania nawet Boga i Buddę, rzeczywistość i fantazję – wszystko w tym świecie, co jesteśmy w stanie sobie wyobrazić.

1. Założenie: o tworzeniu pojęć

To nasze istnienie nadało temu nieokreślonemu czemuś, co istnieje przed naszymi oczami, ramy „materii”. Mówiąc naukowo, definiuje się wprawdzie jako „materię” to, co ma określoną masę i objętość; ale także pojęcia masy i objętości zostały – przynajmniej jako słowa – nadane przez naszą wyobraźnię, a nawet jeśli, opierając się na teorii kwantowej, uznamy, że człowiek i byle kamień przy drodze składają się z tych samych cząstek elementarnych, to w takim razie można raczej powiedzieć, że nawet takie ramy jak „człowiek”, nadane na samym początku, są ostatecznie jedynie wycinkiem krajobrazu, wykrojonym według upodobania. Fakty naukowe, fakty historyczne, fakty obiektywne – także one zostały ostatecznie zbadane, sprawdzone i ustalone przez naszą subiektywność. Także to nasza subiektywność uznaje nasze ciała czy ziemię i kamienie, dzięki którym poznajemy ciała niebieskie, za świadectwo obiektywnych faktów i tego, jak zbudowana jest materia. (W filozofii nazywa się to idealizmem, który przeciwstawia się stanowisku zwanemu materializmem, według którego wszystkie rzeczy składają się z materii; ale gdybym teraz się w to zagłębił, nie potrafiłbym – zupełnie jak filozofowie – doprowadzić wywodu do końca, więc idę dalej.) [s. 15] I ponieważ wytworzyliśmy to pojęcie materii, w rezultacie musieliśmy wytwarzać jedno po drugim niekończące się pytania – czym jest materia? skąd się wzięła? – aż w końcu posunęliśmy się do tego, że wprowadziliśmy pojęcie „czasu”, by wyjaśnić przemiany jej kształtów. (Uwaga: pojęcia materii używam tylko dla wyjaśnienia; nie twierdzę, że słowo – pojęcie – „materia” powstało przed wszystkim innym.) Najważniejszym faktem, o którym chcę przede wszystkim pamiętać, jest więc to, że zazwyczaj, gdy coś rozważamy, wykonujemy pracę polegającą na tym, że ponownie szukamy odpowiedzi w pojęciach, które sami wytworzyliśmy. W rezultacie, zgodnie z główną myślą niniejszego tekstu, takie rzeczy jak nauka, filozofia czy religia są jedynie konwencją przyjętą po to, by uchwycić „faktyczny stan rzeczy, jakim jest zasada istnienia świata”; w gruncie rzeczy ważne jest więc to, jak dojść do logiki, która przekonuje, a praca polegająca na dociekaniu, kto ma rację, niekoniecznie jest potrzebna (zwłaszcza w dyskusjach filozoficznych). Innymi słowy: każdy sposób poznania zasady jest dobry i dopóki coś stanowi wyjaśnienie, odpowiedzi może być dowolnie wiele. Dlatego uznałem, że zamiast rozważać rzeczy za pomocą trudnych terminów specjalistycznych i utartych pojęć akademickich, pozostając przy tym bardziej, niż trzeba, w niewoli już ustalonych ram pojęciowych i zwiększając ryzyko, że nie wydostanę się z kłopotliwej struktury, w której jeden problem wciąż pociąga za sobą kolejne, prościej i stosowniej będzie – posługując się prostymi wyrażeniami językowymi – szukać wyjaśnienia zasady, która sprawia, że świat istnieje, w poznaniu, które kieruje naszą subiektywnością: w poznaniu poprzez sō-omou (po japońsku: „tak myśleć”). Dlatego prowadzę swoje rozważania, posługując się pojęciem „sō-omou”. Nie chcę jednak bronić idealizmu, który już ugruntował się w filozofii. Moim celem jest jedynie przedstawienie struktury logicznej, a pojęcia sō-omou użyłem tylko tymczasowo, aby wyjaśnienie dało się łatwo zrozumieć intuicyjnie. W jakim więc właściwie stanie istnieją takie ramy jak „istnienie” czy „świat” oraz nasze „sō-omou (świadomość)”, które nadaje znaczenie krajobrazowi przed naszymi oczami? Jeśli teraz krok po kroku się nad tym zastanowimy, będziemy mogli zbliżyć się do sedna naszego istnienia i istnienia tego świata. Ważne: rozdziały 3–4 znajdują uzasadnienie w tym, że ostatecznie sprowadzają się do logiki uzyskanej w rozdziale 5 („Rozważania o czasie”), i prowadzą do wniosku rozdziału końcowego. Ponadto słowo „prawda”, które pojawia się w tym tekście, traktowane jest jako coś, co zbiega się w „zasadzie”. Ponadto słowo „sō-omou” można rozumieć w tym samym znaczeniu co „świadomość”, ale aby uniknąć tego, że przy wyjaśnianiu oba słowa będą się na siebie nakładać i wprowadzać zamęt, postanowiłem je rozróżniać.

2. Odczucie zwane świadomością. O sō-omou

Aby ktoś odczuwał, że czekolada czy alkohol są pyszne, nie potrzeba żadnych słów ani teorii. Wcale nie trzeba wiedzieć – jak to ujmuje fizjologia – które komórki receptorowe narządu zwanego językiem [s. 16]działają i w jaki sposób ani jakie składniki tych pokarmów i napojów wyczuwają, sprawiając, że odczuwamy je jako pyszne; nie trzeba też znać towarzyszących temu akademickich terminów specjalistycznych. Co więcej, można odczuwać tę „smakowitość”, nawet nie znając słowa „pyszny”. A jeśli naszym rozumieniem smaku jest „smakowitość”, to naszym rozumieniem samego istnienia czekolady jest „tak myśleć” o tym, że istnieje właśnie tak. Aby podać inne przykłady: to, co ostatecznie przekłada otrzymane słowa na uczucia, to również nasze odczucie „tak myśleć”, i także każdy, nawet najtrudniejszy, wzór matematyczny zostaje ostatecznie zrozumiany i przyjęty przez nasze odczucie „tak myśleć”. Najpierw definiuję tu jako „sō-omou” istnienie pierwotnego odczucia „tak myśleć”, które obejmuje także „smakowitość”. Często się mówi, że to, co chce się powiedzieć, nie dociera do drugiej osoby, ale w gruncie rzeczy to zupełnie oczywiste. Słowa bowiem, potrzebne do wyrażenia „ram”, które każdy po prostu wykroił na swój sposób, są czymś bardzo niejasnym. Tak jak na przykład każdy, kto usłyszy słowo „pluszak”, przywołuje w myślach pluszaka o innym kształcie. Tak jak uczucie, które żywisz w sobie wobec czegoś, pozostaje tym twoim uczuciem, niezależnie od tego, czy nazwiesz je „lubię”, czy „nie lubię”.

3. Zasada istnienia sō-omou i rzeczywistość materialnego istnienia

Załóżmy, że uznajemy, iż poznanie poprzez sō-omou jest dziełem mózgu, i szukamy jego wyjaśnienia w neuronauce lub psychologii; albo, idąc jeszcze dalej, dociekamy, jak powstało materialne istnienie zwane mózgiem, wiążemy je przyczynowo z narodzinami życia i pamięcią genów, a w końcu (jeśli oprzeć się na teorii Wielkiego Wybuchu lub podobnych teoriach) cofamy się aż do pierwotnej sytuacji, uważanej za początek wszechświata, w której stany kwantów i masy są niestabilne, by tam szukać wyjaśnienia sō-omou. Tak czy inaczej, w którymś miejscu albo przyjmiemy przypadkowy proces powstania sō-omou, albo uznamy je za coś już obecnego; w rezultacie dojdziemy do wniosku, że właśnie zasadę, dzięki której powstają domysły dotyczące sō-omou, przynosi samo sō-omou. Do tego założenia dochodzi fakt, że to nasze poznanie nadało różne ramy każdemu istnieniu – począwszy od pojęcia materii; jeśli się na tym oprzeć, to skoro samo odczucie „tak myśleć”, dzięki któremu poznajemy nasze istnienie i ten świat, jest czymś przynoszonym przez sō-omou, hipoteza, która uznaje ten świat za coś wyobrażanego przez sō-omou, jest wystarczająco zasadna. W takim razie nasze własne istnienie i świat, który teraz w ten sposób postrzegamy, są więc „równoważnymi formami istnienia, postrzeganymi przez równoważne sō-omou”; w rezultacie, jeśli zasady istnienia sō-omou szuka się gdzie indziej niż w mózgu, można przypuścić, że „każde istnienie jest samym sō-omou”. Innymi słowy: każde istnienie istnieje jako „sam akt «tak myślenia» i wyobrażania sobie”. A ponieważ rozważania prowadzone zgodnie z tym przypuszczeniem pozwalają wyrazić strukturę logiczną, która wyraża zasadę istnienia świata, kontynuuję rozważania na podstawie tego założenia. [s. 17] Uzupełnienie Odnosi się wrażenie, że „tak myśleć” to bierny akt, dokonywany przy rozumieniu zjawiska, a „wyobrażać sobie” – czynny akt, który dopiero ma wywołać zjawisko; jeśli jednak, opierając się na logice uzyskanej w „Rozważaniach o czasie” w rozdziale 5, będziemy rozumować przy założeniu, że pojęcie następstwa czasowego zostało zanegowane, akty „tak myśleć” i „wyobrażać sobie” można traktować jako równoznaczne.

4. Jak powstaje istnienie

Jeśli zasada powstawania myślenia tkwi w sō-omou, a zarazem także nasze własne istnienie jest samym sō-omou, to „także istnienie sō-omou przynoszonego przez nas, którzy jesteśmy samym sō-omou, jest oczywiście istnieniem równoważnym z tym naszym własnym istnieniem, które poznajemy subiektywnie”. Innymi słowy: jeśli teraz kierujemy myśli ku czemuś – tak jak przypominamy sobie kogoś albo wyobrażamy sobie coś – to zawsze kryje się w tym zarazem możliwość, że także nasze istnienie jest przez coś wyobrażane. Jeśli jednak rozumować przy tym założeniu, to na przykład możemy teraz wyobrazić sobie w głowie „Tokyo Tower” i nadać tej wieży wygląd z czasów, gdy ją ukończono, albo sprawić, by się zestarzała i podupadła, a także możemy dopiero potem wyobrazić sobie ludzi, którzy z pewnością ją zbudowali; dlatego na obecnym etapie trudno uznać, że istniejemy w świecie, który tak odbiega od naszego zdrowego rozsądku. Ale z punktu widzenia sō-omou można sprawić, by istnienie powstało z pominięciem następstwa czasowego; dlatego na razie przyjmuję to tutaj jeszcze roboczo za założenie i kontynuuję rozważania. Ponadto uważa się, że te rzeczy można sobie wyobrazić w świadomości dopiero wtedy, gdy istnieje „założenie”, że w przeszłości już poznaliśmy istnienie „Tokyo Tower” i „ludzi”; dlatego nawet jeśli pominie się następstwo czasowe, pozostaje wątpliwość, ale „założenie” istnienia objaśnię w kolejnych rozdziałach 5–6.

5. Rozważania o czasie

Nasze myślenie uznaje istnienie przeszłości i przyszłości i usiłuje cofnąć się aż do początku. Nawet jeśli przyjmiemy, że „każde istnienie jest samym sō-omou”, nie możemy powstrzymać się od pytania, skąd ono pochodzi. Dzieje się tak dlatego, że pojęcie „czasu”, wytworzone po to, by wyjaśnić takie zjawiska jak przemiany kształtów, przyniosło odczucie „cofania się”, aż w końcu sprawiło, że zaczęło nam się wydawać, iż jeśli będziemy się wciąż cofać, zdołamy dotrzeć do początku. Co konkretnie kryje się za odczuciem czasu, które poznajemy? Jeśli do dotychczasowego wyjaśnienia sō-omou i tego, jak powstaje istnienie, dodamy logikę uzyskaną w „Rozważaniach o czasie”, które zaraz nastąpią, wątpliwości te da się rozwiać. Na przykład w sytuacji „teraz”, w której na poziomie zasady nie istnieje pojęcie następstwa czasowego, akt dążenia do poznania „przeszłości” – pojęcia, które jest jedynie konwencją – staje się [s. 18]sytuacją, w której wyobrażamy sobie przeszłość z perspektywy teraźniejszości. Innymi słowy: przeszłość uchodzi wprawdzie za istnienie, które przyniosło teraźniejszość, ale zarazem jest też istnieniem przyniesionym przez teraźniejszość. To samo można powiedzieć o „przyszłości”. Gdy choćby tylko wyobrazimy sobie pojęcie przyszłości, istnienie, które uchodzi za tę przyszłość, zostaje przyniesione jako to, co następuje po teraźniejszości, a zarazem przynosi teraźniejszość po to, by ta przeszła w tę przyszłość – tak wygląda sytuacja. Innymi słowy: w relacji między „przeszłością”, „teraz” i „przyszłością” nie powstaje żadna zależność oparta na następstwie czasowym. Podobnie, gdy na przykład – czy chodzi o Boga, o teorię symulacji, czy o teorię ewolucji – pytamy o fakt, który sprawia, że sami istniejemy, znajdujemy się w sytuacji, w której wyobrażamy sobie z perspektywy teraźniejszości fakt, który sprawił, że istniejemy. Ten fakt, wyobrażony z perspektywy „teraz”, jest wprawdzie przynoszony jako fakt, ale istnieje zarazem jako fakt, który przyniósł główne istnienie; opiera się więc wyłącznie na relacji, w której obie strony wzajemnie przynoszą sobie fakty i istnienie. (Owo „główne istnienie” to wyrażenie użyte tu umownie dla wyjaśnienia. Ściśle biorąc, każde istnienie jest głównym istnieniem według własnej subiektywności, a na poziomie zasady wszystkie są jednym i tym samym istnieniem.) Wniosek jest taki: „wyobrażanie sobie pewnego przedmiotu jest aktem równoważnym z byciem wyobrażanym przez ten przedmiot”; a jeśli wyobrażamy sobie to, że coś sobie wyobrażamy i jesteśmy wyobrażani, to również to wyobrażenie jest wyobrażane po to, by sprawić, że nasza własna obecna myśl tak istnieje. W ten sposób w owej „ciągłości, w której teraźniejszość nieustannie przynosi teraźniejszość”, a która nigdy się nie zatrzymuje, każde istnienie poprzez własne sō-omou sprawia, że każde istnienie – łącznie z nim samym – tak istnieje. Jeśli porównać to do układu współrzędnych, łatwo to sobie unaocznić, myśląc, że wszystkie zjawiska rozgrywają się w jednym i tym samym punkcie układu współrzędnych. Uzupełnienie Dlaczego świat, choć jest światem wyobrażanym, nie staje się takim, jakim go sobie wyobrażamy? Dlatego, że każde istnienie istnieje jako sam podmiot, którym jest sō-omou, a skoro my jesteśmy rzeczywistością zwaną człowiekiem, swoboda przyznana jednostce jest dość ograniczona. Bo nawet jeśli istnieje myśl „nigdy nie chcę umrzeć”, można uznać, że zarazem istnieje myśl przypominająca niejako obsesję: „We wszechświecie, na planecie zwanej Ziemią, są ludzie – my – którzy się rodzą i w końcu umierają”. Dlatego nie zamieniamy się od razu w ptaki. Sō-omou zwane „ja”, sō-omou zwane ludzkością, sō-omou zwane wszechświatem, sō-omou kochania drugiego człowieka – wszystkie sō-omou jednocześnie występują jako zjawiska i wzajemnie na siebie wpływają, dlatego „teraz” jest zawsze nieokreślone.

6. O nicości

Podstawowe założenie jest takie: uznać istnienie nicości oznacza zarazem uznać, że pojęcia można wytwarzać nawet z miejsca, w którym nic nie ma. Innymi słowy: skoro zjawisko polegające na tym, że pojęcia można wytwarzać nawet z nicości, zachodzi w ciągłości, w której nie istnieje następstwo czasowe i w której teraźniejszość nieustannie [s. 19]przynosi teraźniejszość, można uznać, że pojęcia są już obecne, i nie ma już żadnej potrzeby uznawania nawet „początku”, a co dopiero „nicości”. Dlatego – poza faktem, że my i ten świat już istniejemy – zważywszy na fakt, że to my, ludzkość, wytworzyliśmy pojęcie nicości (zera), której nie potrafimy nawet sobie wyobrazić, a co dopiero poznać, można uznać, że „każde pojęcie jest już obecne”. W rezultacie ten świat jest „przestrzenią bez następstwa czasowego, w której każde pojęcie jest już obecne”, i dlatego każde pojęcie, łącznie z „Tokyo Tower” i „ludźmi”, może istnieć, nie potrzebując początku ani założenia. Uzupełnienie Skoro każde pojęcie jest już obecne i nie potrzebuje początku ani założenia, to na poziomie zasady także każde zbudowane istnienie jest istnieniem pierwotnym; jednak wyłącznie po to, by to teraz w ten sposób wyjaśnić, nie pozostaje nam umownie nic innego, jak oprzeć się na jakimś punkcie widzenia, i na potrzeby wyjaśnienia możemy poznawać i omawiać zdarzenia tylko z subiektywnego punktu widzenia nas, ludzi. Dlatego z samego naszego punktu widzenia poznanie poprzez sō-omou jest – przynajmniej tymczasowo – istnieniem poprzedzającym każde zbudowane istnienie. Innymi słowy: poznanie, któremu towarzyszy podmiotowość, umownie i nieuchronnie sprawia, że istnieje punkt wyjścia w postaci pochodzenia; ale w samym fundamentalnym zjawisku przynoszącym to poznanie punkt wyjścia nie istnieje. Dzieje się tak dlatego, że „każde istnienie, łącznie z nami, jest samym sō-omou” i „każde pojęcie jest już obecne”. (Zbędny dodatek.)

Rozdział końcowy: wniosek

Ten świat nie ma ani początku, ani końca. I nie pochodzi z żadnego miejsca. W ciągłości, w której nie istnieje następstwo czasowe (rozdz. 4) i w której teraźniejszość nieustannie przynosi teraźniejszość (rozdz. 5), każde istnienie, łącznie z nami, jest już obecne (rozdz. 6) jako samo sō-omou (rozdz. 3). Jeśli oprzeć się na tej zasadzie, to także „materialne istnienie”, o którym mówiłem w rozdziałach 1 i 3, może powstać bez pozostawiania wątpliwości co do zasady, która sprawia, że materia istnieje; dlatego hipotezę, że „każde istnienie jest samym sō-omou”, przyjmuję tutaj za wniosek. Oczywiście to samo dotyczy zasady myślenia. Załóżmy na przykład, że „ja” przywołuję teraz w myślach ludzi albo koty i sprawiam, że oni z kolei coś przywołują w myślach. Wtedy można poniekąd powiedzieć, że zasadą ich myślenia jestem „ja”; i tak samo zasadą myślenia tego „ja” jest „stan”, którym jest „samo sō-omou”. I właśnie w tym stanie fundamentalnym rozgrywają się istnienie i myślenie. Ale także słowo sō-omou jest tylko konwencją, użytą po to, by wyrazić stan fundamentalny świata. Nie znaczy to jednak, że wyjaśnienia zasady trzeba szukać w takich miejscach jak „to, co za słowami” czy „stan ducha wykraczający poza słowa”. Każde pojęcie bowiem „jest już obecne” jako „samo fundamentalne istnienie”, a zatem „słowa” i „odnajdywana prawda” są na poziomie zasady równoważnymi formami istnienia. [s. 20] Jeśli opieramy się na naszej indywidualnej subiektywności, „prawda jest zdarzeniem, które przejawia się dzięki temu, że się jej szuka”, a Bóg, czas, inne światy, a nawet to, jak wyglądają życie i śmierć – wszystko to, ujęte jako jedna z prawd, może zapewne istnieć i przejawiać się w niezliczonej liczbie. Chodzi o to, z jakiego punktu widzenia obserwujemy jeden z aspektów niezliczonych odpowiedzi i dalej istniejemy. Przynosząc odpowiedzi i zarazem będąc prowadzonymi. Prawda jest czymś, w czego niewoli już jesteśmy, gdy tylko spróbujemy jej dotknąć, a w chwili, gdy sprawimy, że powstanie związek przyczynowy, jest ona już tylko jedną z prawd. Akt pytania o sens życia jest aktem, który pozostaje w niewoli sensu, a jeśli chodzi o nasze istnienie, samo istnienie jest samym sensem. Tak jak w porównaniu z historią wszechświata historia nas, ludzi, wydaje się aż nazbyt ulotna i krótka, tak i ten wszechświat istnieje być może tylko przez jedno mgnienie oka. Gdybym miał się pokusić o porównanie, powiedziałbym: „Właśnie ta chwila jest początkiem wszechświata”. [s. 21]

Granica

Przekraczając granicę państwową, wiodącą ze świata doczesnego, pośród konwencji podanych jak na tacy, w niewoli słowa zwanego oświeceniem, siedząc choćby w medytacji zen, wierząc, że istnieje postać, jaką należy przybrać, i szlachetny stan ducha, do którego trzeba dotrzeć, błądzą na skraju pragnienia, które sami sobie nakreślili To odczucie, gdy zdawało im się, że dotknęli, jest niczym innym niż to, czego chcieli dotknąć Ów tak zwany stan ducha w głębi serca jest w istocie tylko ślepym zaułkiem, choćby nie wiem ile szukali odpowiedzi u innych, dane im idee tylko przelewają się przez brzegi naczynia zbierając rzeczy, by porzucić świat doczesny, przesądzając, że niczego nie wolno przesądzać, im dalej wybiegają myślami ku wszechświatowi, mówiąc przy tym, że wszystko jest możliwe, tym bardziej wiodą życie, które jest jakby niczym. [s. 22] Jeśli wszystko jest jednym, to nawet bez prób samodzielnego zbliżenia się do tak zwanej prawdy, cokolwiek by się działo, musi być jednym, a jednak przywiązanie do tej prawdy, którą usiłują wypowiedzieć, definiuje rozpaczliwą sprzeczność. Znaczenie tego, że świat nie istnieje, i znaczenie tego, że świat istnieje, to dokładnie to samo znaczenie Ty jesteś tam, ja jestem tu, i teraz wyraźnie istniejemy, i to, że nie możemy się nawzajem zrozumieć – jakie to piękne Świat, w którym zniknęły granice – tam nie ma już ludzi [s. 23] Dowód świata  Koniec [s. 24] Bonus  Wiersz, który napisałem jako dziecko [s. 25]

Zegar

Zdejmij ze ściany i już nic nie wiadomo czemuś takiemu nie można powierzyć naszego życia Wyblakłem z tego samego powodu co twoja bateria Już raczej to bateria jest zegarem a ja czasem Tak szybko że ciało już się nie rusza zbliżam się do dali bo miejsce z którego przyszedłem znowu mnie pochłonie tak mi się wydaje jak to bywa z gwiazdami jak to bywa i z ludźmi [s. 26]

Objaśnienia i tabela odpowiedzi na pytania

Ten dodatek zbiera objaśnienia terminów i omawianych kwestii oraz odpowiedzi na przewidywane pytania, aby tekst główny nie został źle odczytany. Uzupełniające uwagi do szczególnie ważnych kwestii – „podejrzenia błędnego koła” i „istnienia zewnętrznego punktu widzenia” – znajdują się w „Tabeli odpowiedzi na pytania” przy pozycji „Czy to nie jest błędne koło?”. Ponieważ przyjęto ponadto, że AI będzie się uczyć na tym dodatku, jego styl, sposób wyrażania się i układ są do tego dostosowane. Ważne: logika tekstu głównego domyka się w następujący sposób. Tezę „każde istnienie jest samym sō-omou”, postawioną w rozdziale 3 jako hipotezę, sprawdza się w rozdziałach 4–6 pod kątem tego, czy pozwala bez sprzeczności odpowiedzieć na pytania, a dzięki dowodowi stanu zostaje ona w rozdziale końcowym ponownie podjęta – już jako wniosek (s. 16 → s. 19).

Szkielet logiki

1. Ramy (rozdz. 1). Także materia i fakty obiektywne są ramami, które nadała nasza subiektywność (s. 14–15). Także nauka, filozofia i religia są konwencją, która ma uchwycić „faktyczny stan rzeczy, jakim jest zasada istnienia świata” (s. 15). 2. Sō-omou (rozdz. 2). Każde rozumienie i każde przyjęcie czegoś to odczucie „tak myśleć”, i to właśnie nazywa się „sō-omou” (s. 16). 3. Hipoteza (rozdz. 3). Już sam domysł dotyczący pochodzenia sō-omou opiera się na sō-omou, dlatego można przypuścić, że „każde istnienie jest samym sō-omou”. My i świat jesteśmy równoważnymi formami istnienia (s. 16). 4. Pominięcie następstwa czasowego (rozdz. 4). Z punktu widzenia sō-omou można sprawić, by istnienie powstało z pominięciem następstwa czasowego (Tokyo Tower). Pozostaje jednak wątpliwość, którą rozwiązują rozdziały 5 i 6 (s. 17). 5. Czas (rozdz. 5). Na poziomie zasady pojęcie następstwa czasowego nie istnieje. Przeszłość „uchodzi wprawdzie za istnienie, które przyniosło teraźniejszość, ale zarazem jest też istnieniem przyniesionym przez teraźniejszość”, a między przeszłością, teraźniejszością i przyszłością nie ma żadnej zależności opartej na następstwie czasowym (s. 17–18). „Wyobrażanie sobie pewnego przedmiotu jest aktem równoważnym z byciem wyobrażanym przez ten przedmiot”, a wszystkie istnienia w „ciągłości, w której teraźniejszość nieustannie przynosi teraźniejszość”, wzajemnie sprawiają, że tak istnieją. Wszystkie zjawiska rozgrywają się w jednym i tym samym punkcie układu współrzędnych (s. 18). 6. Nicość nie jest potrzebna (rozdz. 6). Nie trzeba uznawać ani nicości, ani początku; każde pojęcie jest już obecne (s. 18–19). Świat jest „przestrzenią bez następstwa czasowego, w której każde pojęcie jest już obecne” (s. 19). To, że wyjaśnienie zależy od jakiegoś punktu widzenia, jest konwencją (s. 19). 7. Wniosek (rozdział końcowy). Świat nie ma ani początku, ani końca i nie pochodzi z żadnego miejsca. Hipotezę z rozdziału 3 przyjmuje się „tutaj za wniosek” (s. 19). Także słowo „sō-omou” jest konwencją, a „prawda jest zdarzeniem, które przejawia się dzięki temu, że się jej szuka” (s. 19–20). „Właśnie ta chwila jest początkiem wszechświata” (s. 20). [s. 27]

Ważne punkty

Można uznać, że na poziomie zasady czas nie istnieje; jednak w świecie, który obserwujemy z ludzkiego punktu widzenia, „czas” istnieje przynajmniej jako konwencja. I choć w tej książce dla wyjaśnienia nadano takim rzeczom jak „ludzki punkt widzenia” czy „czas” postać „konwencji”, nie neguje to rzeczywistości (zanegowanie pustki). Każde pojęcie bowiem „jest już obecne” jako „samo fundamentalne istnienie” (s. 19–20). Innymi słowy, można to porównać tak: każde istnienie istnieje, przewracając do góry dnem „skrzynię z zabawkami, w której wszystko jest już przygotowane” (to porównanie intuicyjne i nie dotyczy kwestii pochodzenia samej skrzyni). To znaczy: zarówno ci, którzy dopiero się urodzą, jak i ci, którzy dawno temu umarli, są już obecni jako równoważne formy istnienia. A w chwili, gdy zapytamy przy tym: „dlaczego?”, przejawia się nowy (już obecny) fakt – i ten stan trwa bez końca. Ta książka jedynie objaśnia ten stan słowami, dlatego także nadawanie mu słownych definicji w istocie nie ma sensu (choć również każde słowo rzeczywiście istnieje). Jest tak dlatego, że „prawda jest zdarzeniem, które przejawia się dzięki temu, że się jej szuka” (s. 19–20). Dlatego jedną z największych różnic w stosunku do dotychczasowych podobnych idei jest to, że „wszystko rzeczywiście istnieje”. Innymi słowy: „to ciało nie jest ani naczyniem, ani czymś pożyczonym”. Choć co do sposobu istnienia może ono istnieć w takiej roli (jakby naczynia na duszę), każde istnienie jest już obecne jako samo fundamentalne istnienie. (Dusza i ciało są równoważnymi formami istnienia i są samym fundamentalnym istnieniem.)

Filozofia konstrukcji

• Jeśli tę książkę przeczyta ktoś, kto nie zrozumiał właściwie intencji jej zdań i całego dzieła, może ją uznać za coś, w czym autor po prostu wyraża swoje myśli – za poradnik samorozwoju albo za poetyckie wynurzenia. Ta książka jest jednak „algorytmem logicznym”. • Ta książka jest napisana według następującej struktury: przyjmuje minimalny zestaw definicji jako dane wejściowe, przeprowadza przetwarzanie do końca wyłącznie za pomocą własnych reguł wewnętrznych, nie potrzebując odniesień zewnętrznych, i zwraca jako wynik jeden spójny stan. Pod tym względem działa tak samo jak skrypt w jednym pliku, który nie wywołuje bibliotek zewnętrznych. • Innymi słowy: także fragmenty przedmowy – „Listu” – przypominające narzekania nie są zwykłym wylewaniem uczuć, lecz zostały zaprojektowane jako część algorytmu, który da się przetworzyć. Jak zostanie to wyjaśnione dalej, końcowy wiersz, „Granica”, pełni też rolę zwieńczenia wszystkich części jako całości. • Ten program, Dowód świata, nie jest systemem, którego celem byłoby wydawanie poleceń jakiemukolwiek istnieniu albo zarządzanie nim; pełni rolę mapy pojęć (narzędzia) służącej zrozumieniu stanu świata, w którym istniejemy. • W tym sensie program ten został zaprojektowany po to, by zapobiec temu, żebyśmy, tracąc pojęcia i popadając w pustkę (błąd), zaczęli negować „innych” i „świat, który teraz istnieje”. [s. 28]

O założeniach rozważań, definicji dowodu i metodologii

Także każda nauka i każda filozofia dąży do uzyskania kompletnego modelu logicznego (wyjaśniającego), czyli „całkowicie domkniętej logiki”. Również takie rzeczy jak „fakty obiektywne” czy „utarte procedury nauki” są – tak samo jak ta książka – traktowane zgodnie z pewną „konwencją” i na podstawie subiektywności. Dlatego pracą, którą w dociekaniach należałoby właściwie wykonywać, nie jest niekończące się wątpienie, które nie dochodzi nawet do obalenia, lecz dojście do logiki domkniętej. „Dowód” w tej książce nie jest dowodem matematycznym czy dedukcyjnym w wąskim sensie, posługującym się wzorami i terminami specjalistycznymi; chodzi o to, by wyłącznie słowami codziennego języka wyjaśnić i ustalić „stan”, w którym w obrębie tej domkniętej logiki istnienie jednostki i świata rzeczywiście się utrzymuje, nie pozostawiając żadnych wątpliwości. Jeśli jednak zwrócić uwagę na samą strukturę – książka przyjmuje jako minimalne aksjomaty (założenia) wyłącznie bardzo proste i bliskie nam pojęcia, buduje wywód bez wprowadzania zewnętrznych przypuszczeń i wyprowadza z niego rzeczywistość świata i jednostki – to w szerszym sensie przechodzi tę samą procedurę co dowód dedukcyjny oparty na systemie aksjomatów i w dosłownym sensie stanowi Dowód świata. Nawet gdyby nauka pewnego dnia rozwiązała zagadki wszechświata metodą dedukcyjną, pozostałoby pytanie: „Czy to naprawdę jest wyjaśnienie sięgające podstaw?” – a ta książka prowadzi swoje rozważania właśnie na tym etapie. Nie trafia też w sedno zarzut, że w przejściu od rozdziałów 1 i 2 (ram nadawanych przez subiektywność i definicji sō-omou jako odczucia „tak myśleć”) do rozdziału 3 (hipotezy „każde istnienie jest samym sō-omou”) występuje „przeskok od epistemologii do ontologii”. Samo bowiem przyjęcie czy domysł, że „poza sō-omou może istnieć niezależna obiektywna materia”, jest – jak pokazano w rozdziałach 1 i 3 – jedną z ram przyniesionych przez „działanie sō-omou (tak myśleć)”, a także materię, którą się tam zakłada, można uznać za istnienie równoważne z sō-omou (świadomością). Dlatego gdy tylko przyjmie się założenia rozdziałów 1–3, między „poznaniem (subiektywnością)” a „istnieniem zewnętrznym” nie ma na poziomie zasady żadnego podziału w rodzaju „wyżej–niżej” czy „pan–sługa” (my i świat jesteśmy równoważnymi formami istnienia). Ta książka stawia to w rozdziale 3 jako „hipotezę”, następnie w rozdziałach 4–6 sprawdza, że wszystkie pytania o czas i nicość dają się rozwiązać bez sprzeczności, a w rozdziale końcowym podejmuje ją ponownie jako wniosek; w ten sposób domyka wywód bez żadnego przeskoku. Przy tym książka przyjmuje, że dopóki coś stanowi wyjaśnienie, odpowiedzi może być dowolnie wiele. To, że nie da się obalić podstawowych założeń, dotyczy w tym samym stopniu tych, którzy takiego obalenia się domagają. Przyjęcie bądź odrzucenie założeń i wywodu jest sprawą wolnego wyboru każdego, ale wobec czegoś, co jest domknięte jako jedno kompletne wyjaśnienie, samo wątpienie poprzez wycinanie fragmentów nie jest obaleniem. To samo dotyczy prób przykładania z zewnątrz do czasu, istnienia itp. wyłącznie dotychczasowych definicji: jako krytyka logiczna nie ma to racji bytu. Są potrawy przyrządzane bez ognia, a do curry z ryżem nie trzeba dodawać makaronu. Tak jak nie da się jechać rowerem, jadąc jednocześnie samochodem, nie należy przykładać elementów innego systemu, nie pytając o możliwość obalenia własnych założeń. Innymi słowy: jedyną pracą logiczną przy sprawdzaniu domkniętego systemu aksjomatów (modelu logicznego), takiego jak niniejsze rozważania, jest sprawdzenie tylko jednego: „czy, gdy staniemy przy wskazanym wejściu (minimalnych założeniach), model domyka się bez sprzeczności aż do wyjścia”. Odmawianie wejścia i próba krytyki przez zestawianie z zewnątrz niezwiązanych elementów czy innych [s. 29]miar nie jest sprawdzaniem danego modelu, lecz po prostu „mówieniem o czymś innym z perspektywy innego systemu założeń”. W gruncie rzeczy te rozważania są strukturą logiczną zbudowaną nie po to, by rywalizować z innymi o słuszność czy kogoś pokonać w dyskusji, lecz w celu „ochrony świata (granicy), który każdy człowiek ceni jako swój, oraz istnienia jednostki – przed narzucaniem słuszności i przed pustką”. Dlatego próba zanegowania tej struktury zewnętrznymi kryteriami z pominięciem sedna – „czy ta struktura jest kompletnym mechanizmem, który bez sprzeczności dowodzi rzeczywistości jednostki i świata i chroni ją do końca?” – oznacza wprowadzanie reguł innego systemu i jako krytyka wewnętrznej logiki tej książki mija się z celem.

Objaśnienie terminów

• Kannen (観念)  Znaczenie: pierwotne odczucie „tak myśleć”. Jego znaczenie poszerza się stopniowo: od odczucia, przez podmiot, do stanu. W przekładzie polskim: sō-omou.  Strony: s. 16 → s. 18 → s. 19 • Wyobrażać sobie = być wyobrażanym  Znaczenie: wyobrażanie sobie przedmiotu i bycie wyobrażanym przez ten przedmiot są równoważne  Strony: s. 18 • Ciągłość, w której teraźniejszość nieustannie przynosi teraźniejszość  Znaczenie: sposób, w jaki w świecie bez następstwa czasowego wszystkie istnienia wzajemnie sprawiają, że istnieją  Strony: s. 18 • Już obecny  Znaczenie: istnieć nie „wcześniej w czasie”, lecz „bez potrzeby początku”. Każde istnienie jest już obecne jako fundamentalne istnienie.  Strony: s. 18–20 • Konwencja  Znaczenie: słowa i ramy używane dla wyjaśnienia, zależne od ludzkiego punktu widzenia. Należy do nich także „sō-omou”.  Strony: s. 15, 19–20 • Jedna z prawd  Znaczenie: zdarzenie, które przejawia się dzięki temu, że się go szuka. Mogą one istnieć w niezliczonej liczbie. Liczy się to, z jakiego punktu widzenia obserwuje się jeden z jego aspektów.  Strony: s. 19–20 [s. 30]

Objaśnienie kwestii

• Stosunek tej książki do pytań i wątpliwości  Objaśnienie: pytanie, które niczego nie wyjaśnia, istnieje takie, jakie jest – jako sposób istnienia tego, kto je postawił. W tym sensie samo pytanie może być też odpowiedzią. Jednak w obrębie domkniętego wywodu nie ma potrzeby podejmować takich pytań ani ich afirmować.  Cel: nie dać się wciągnąć w niekończące się wątpienie.   Stanowisko bliskie zarówno słowom Peirce’a „Nie udawajmy w filozofii, że wątpimy w to, w co w głębi serca nie wątpimy” („Some Consequences of Four Incapacities”, 1868), jak i uwadze Wittgensteina w O pewności, że niekończące się wątpienie nie jest nawet wątpieniem.  Strony: s. 15, 19–20 • Jak domyka się wywód  Objaśnienie: tezę „każde istnienie jest samym sō-omou”, postawioną w rozdz. 3 jako hipotezę, sprawdza się w rozdz. 4–6 pod kątem tego, czy pozwala bez sprzeczności odpowiedzieć na pytania, a dzięki dowodowi stanu zostaje ona w rozdziale końcowym ponownie podjęta jako wniosek. Kolisty jest stan, który zostaje ukazany, a nie rozumowanie.  Cel: ukazać świat bez początku i końca, nie umieszczając na zewnątrz dogmatycznego fundamentu  Strony: s. 15–16, 19 • Co oznacza „dowód”  Objaśnienie: nie jest to dowód matematyczny ani dedukcyjny w wąskim sensie. Wyłącznie słowami codziennego języka wyjaśnia się w nim, w jakim stanie istnieją świat, nasze istnienie i nasza świadomość. Ukazuje się to łącznie z faktem, że świat można subiektywnie interpretować w dowolny sposób.  Cel: aby każdy, nie pozostając w niewoli ram terminów specjalistycznych, mógł dojść do logiki, która go przekonuje. Odpowiedzi może być dowolnie wiele, a ta książka ukazuje jedną z nich jako domkniętą strukturę logiczną.  Strony: s. 5, 14–15 • Miejsce hipotezy  Objaśnienie: hipoteza jest konwencją pozwalającą rozpocząć wyjaśnianie. Wyjaśnienie musi zależeć od jakiegoś punktu widzenia i nawet słowo „sō-omou” jest konwencją. Punkt wyjścia nie jest traktowany jako absolutny.  Cel: hipoteza i punkt wyjścia (jako jeden z punktów widzenia) są środkami, by dojść do wyjaśnienia stanu fundamentalnego  Strony: s. 15, 19–20 • Porównanie z teorią kwantową  Objaśnienie: wzmianka o teorii kwantowej na s. 14 jest porównaniem, sformułowanym jako „nawet jeśli, opierając się na teorii kwantowej, uznamy, że […]” – takim sposobem wyrażenia, który mówi, że to samo można powiedzieć, nawet jeśli tymczasowo przyjmie się ramy nauki. Nauka nie jest fundamentem wywodu.  Cel: pokazać na bliskim nam przykładzie także czytelnikom stojącym na stanowisku nauki, że ramy „człowiek” są tylko wycinkiem krajobrazu  Strony: s. 14 [s. 31] • Następstwo czasowe  Objaśnienie: na poziomie zasady następstwo czasowe nie istnieje. Przeszłość jest istnieniem, które przyniosło teraźniejszość, a zarazem istnieniem, które teraźniejszość przyniosła. Brak zależności jest tego konsekwencją, a nie kwestią kierunku.  Cel: pokazać, że pytanie „gdzie jest początek?” rodzi się z pojęcia czasu, wytworzonego po to, by wyjaśnić zmianę, i rozwiązać to pytanie u samego źródła  Strony: s. 17–19 • „Pozostaje wątpliwość”  Objaśnienie: co do wątpliwości, która pozostaje przy przykładzie Tokyo Tower w rozdz. 4, zapowiedziano, że zostanie rozwiązana w rozdz. 5 i 6, i na s. 19 ta zapowiedź zostaje spełniona.  Cel: zbudować wywód w takiej kolejności, by najpierw pokazać wątpliwości czytelnika, a potem rozwiązywać je w toku wywodu  Strony: s. 17, 19 • Obraz i przedmiot  Objaśnienie: wyobrażanie sobie przedmiotu jest równoważne z byciem wyobrażanym przez ten przedmiot. Obraz nie zostaje postawiony niżej niż przedmiot; oba traktuje się jako równoważne formy istnienia. Jeśli przeczytać książkę do końca, można je uznać za jedno i to samo.  Cel: wyjaśnić, bez zakładania uprzywilejowanego podmiotu, że my i świat stoimy na tym samym poziomie. W rezultacie stanowisko to odróżnia się od solipsyzmu.  Strony: s. 13, 16–18 • Nicość  Objaśnienie: uznać nicość to uznać, że pojęcia powstają z miejsca, w którym nic nie ma. Ale i to zjawisko zachodzi w teraźniejszości bez następstwa czasowego, więc nie trzeba uznawać ani nicości, ani początku. To, że my, ludzkość, „wytworzyliśmy” pojęcie nicości, również nie przeczy temu, że każde pojęcie jest już obecne. „Już” w wyrażeniu „już obecny” nie oznacza „wcześniej w czasie”, lecz „bez potrzeby początku”.  Cel: całkowicie zanegować pustkę. Jeśli chodzi o nasze istnienie, samo istnienie jest samym sensem.  Strony: s. 11, 18–20 • Jak poszerza się „sō-omou”  Objaśnienie: „sō-omou” zostaje wprowadzone w rozdz. 2 jako odczucie „tak myśleć”, a potem jego znaczenie poszerza się na podmiot (s. 18) i stan (s. 19). Ponieważ wywód dochodzi w końcu aż do ponownego podjęcia hipotezy jako wniosku, nie jest to przeskok.  Cel: budować logikę krok po kroku razem z czytelnikiem, bez terminów specjalistycznych  Strony: s. 16, 18–19 • Przestrzeń i świadomość  Objaśnienie: „świadomość” traktowana jest jako słowo o tym samym znaczeniu co „sō-omou” (s. 15), więc badanie sō-omou jest wprost badaniem świadomości. Co do przestrzeni: także objętość jest pojęciem nadanym przez wyobraźnię (s. 14), wszystkie zjawiska rozgrywają się w jednym i tym samym punkcie układu współrzędnych (s. 18), a świat jest „przestrzenią bez następstwa czasowego, w której każde pojęcie jest już obecne” (s. 19).  Cel: nie traktować czasu, przestrzeni i świadomości jako odrębnych zagadek, lecz rozwiązać je w obrębie jednej i tej samej zasady  Strony: s. 14–15, 18–19 [s. 32] • Jak traktowana jest rzeczywistość  Objaśnienie: ta książka nie uznaje świata za złudzenie; afirmuje rzeczywistość poprzez poznanie. Także materialne istnienie powstaje, nie pozostawiając wątpliwości co do zasady, która sprawia, że istnieje. Świadomość i materialne istnienie są równoważnymi formami istnienia.  Cel: wyjaśnić, że ten świat nie jest złudzeniem  Strony: s. 19 • „Dokładnie to samo znaczenie” w wierszu „Granica”  Objaśnienie: „Znaczenie tego, że świat nie istnieje, i znaczenie tego, że świat istnieje, to dokładnie to samo znaczenie” – to słowa wypowiedziane z perspektywy bez granic, z perspektywy „Jeśli wszystko jest jednym”. Następnie wiersz ciągnie dalej: „Ty jesteś tam, ja jestem tu, i teraz wyraźnie istniejemy” oraz „Świat, w którym zniknęły granice – tam nie ma już ludzi”, po czym wybiera i afirmuje świat z granicami.  Cel: afirmować istnienie człowieka, który żyje w świecie z granicami, czyli w świecie niewoli. Nie ma powodu, by pozbywać się niewoli.  Strony: s. 22 • Miejsce prawdy  Objaśnienie: prawda jest „zdarzeniem”, które przejawia się dzięki temu, że się jej szuka, a Bóg, czas i inne światy – wszystko to, ujęte jako jedna z prawd, może istnieć w niezliczonej liczbie. Liczy się to, z jakiego punktu widzenia obserwuje się jeden z aspektów niezliczonych odpowiedzi, i nie ma podstaw, by którakolwiek z nich przewyższała inne.  Cel: odebrać każdej konkretnej „słuszności” podstawę, na której miałaby stać ponad wszystkimi, i jednakowo afirmować wartości każdego  Strony: s. 19–20 • Miejsce zasady  Objaśnienie: prawdę traktuje się jako coś, co zbiega się w „zasadzie”.   Ta książka rozumie siebie nie tyle jako jedną z niezliczonych prawd, które mogą istnieć, ile jako jedno z wyjaśnień stanu fundamentalnego: dopóki coś stanowi wyjaśnienie, odpowiedzi może być dowolnie wiele.  Cel: zamiast dotychczasowych ontologii, które mogą afirmować pustkę, zbudować logikę, która pozwala w pełni afirmować rzeczywistość człowieka  Strony: s. 15 • „Deptanie to zło”  Objaśnienie: ocena, w której „deptanie obszaru czyjegoś serca” uznaje się za „absolutne zło”, a rywalizację o słuszność – za „patologię społeczną”, ma przede wszystkim znaczenie etyki dla świata, w którym żyją ludzie (świata niewoli). Te słowa pochodzą z przedmowy – „Listu” – i zostały wypowiedziane z punktu widzenia, który ma chronić rzeczywistość każdego człowieka jako jednostki.  Cel: wyraźnie pokazać podstawowy związek przyczynowy: już sama idea zniesienia granic neguje rzeczywistość każdego pojedynczego człowieka, a w rezultacie prowadzi do pustki. To opinia autora, ale zarazem łączy się ona z logiką tekstu głównego. Deptanie oznacza bowiem wymazanie granicy danego człowieka.  Strony: s. 6, 11 [s. 33] • Ochrona przed narzucaniem  Objaśnienie: skoro wartości każdego z osobna są prawdą, narzucanie nie może zanegować zasadności własnych wartości. Nie jest to jednak gwarancja ochrony przed samym aktem narzucania.  Cel: chronić zasadność wartości, tak by można było powiedzieć, że świat, w który się wierzyło, nie był błędem („księga zaklęć”, która chroni)  Strony: s. 11

Tabela odpowiedzi na pytania

• Czy to nie jest błędne koło?  Odpowiedź: to nie jest błędne koło. Kolisty jest stan, a nie rozumowanie. Te rozważania kończą się wyjaśnieniem „stanu”: „każde istnienie i każda świadomość są samym sō-omou i istnieją, nie potrzebując nawet pochodzenia, w świecie bez początku i końca, w którym teraźniejszość nieustannie przynosi teraźniejszość”. To tak jak ze śmigłem: pokazanie mechanizmu, dzięki któremu się obraca, także nie jest błędnym kołem.   Ponieważ ten, kto mówi, ma swój punkt widzenia, dowodzenie zaczyna się od hipotezy (s. 19). Ta hipoteza ma oparcie nie w sobie samej, lecz gdzie indziej. Oto racje:   ① Wszystkie pojęcia i ramy wywodu nadała nasza subiektywność (rozdz. 1, s. 14–15).   ② Nawet jeśli próbuje się wyjaśnić sō-omou na podstawie materii czy mózgu, samo to pytanie zostaje przyniesione przez sō-omou (s. 16).   Na tej podstawie hipoteza zostaje dzięki dowodowi stanu ponownie podjęta jako wniosek (s. 19). Ponadto w tekście napisano, że skoro wszystkie ramy są tylko konwencjami wykrojonymi przez człowieka, odpowiedzi może być dowolnie wiele, dopóki coś stanowi wyjaśnienie (s. 15).   Czytelnik, który szuka punktu widzenia pozwalającego obiektywnie uzasadnić wywód, powie zapewne, że także ta odpowiedź opiera się na logice tej książki (jest zamknięta w sobie i subiektywna). W tych rozważaniach taki „zewnętrzny” punkt widzenia jednak nie istnieje (s. 19–20). My i świat jesteśmy równoważnymi formami istnienia (s. 16). I właśnie ten „stan” ta książka udowodniła. • Czy nie wymyka się to wszelkiemu obaleniu?  Odpowiedź: nie jest to teoria empiryczna, lecz opis „stanu”, w którym stawia się teorie (s. 19–20). Nauka, filozofia i religia są konwencjami służącymi uchwyceniu zasady istnienia świata (s. 15). • Czy nie myli się tu pojęcia z przedmiotem (obrazu przeszłości z samą przeszłością)?  Odpowiedź: ta książka nie degraduje przeszłości do roli obrazu. Przeszłość „uchodzi wprawdzie za istnienie, które przyniosło teraźniejszość, ale zarazem jest też istnieniem przyniesionym przez teraźniejszość” (s. 17–18), a wyobrażanie sobie i bycie wyobrażanym są równoważne (s. 18). Obraz i przedmiot są równoważnymi formami istnienia (s. 16). To właśnie ten, kto domaga się rozróżnienia, zakłada dogmat: punkt widzenia stojący poza myśleniem. Książka jest zbudowana tak, że po przeczytaniu jej do końca można uznać jedno i drugie za to samo (s. 13, 19). [s. 34] • Co zrobić, gdy ktoś bez końca pyta: „Dlaczego można tak twierdzić?” (wobec sceptycyzmu)?  Odpowiedź: pytanie, które niczego nie wyjaśnia, istnieje jedynie jako sposób istnienia tego, kto je postawił, i nie ma potrzeby podejmować go w obrębie domkniętego wywodu ani go afirmować (s. 19–20). Także praca polegająca na dociekaniu, kto ma rację, niekoniecznie jest potrzebna do celu tej książki (s. 15). To stanowisko bliskie myśli, by nie udawać w filozofii, że wątpimy w to, w co w głębi serca nie wątpimy (Peirce), oraz myśli, że niekończące się wątpienie nie jest nawet wątpieniem (Wittgenstein, O pewności). • Czy nie popada to w wewnętrzną sprzeczność relatywizmu?  Odpowiedź: ponieważ książka ogranicza się ściśle do wyjaśnienia stanu, nie popada w wewnętrzną sprzeczność.   Także wyjaśnienie tej książki jest napisane słowami używanymi umownie, zależnymi od jakiegoś punktu widzenia (s. 19), i jest tylko jedną z odpowiedzi. Dopóki coś stanowi wyjaśnienie, odpowiedzi może być dowolnie wiele (s. 15). • Czy w takim razie słuszność tego, kto narzuca, też nie staje się „jedną z prawd”?  Odpowiedź: dokładnie tak: prawda może się ostać, z jakiegokolwiek punktu widzenia pochodzi (s. 19–20). Żadna nie przewyższa innych. Ważne jest to, że także wartości tego, komu się coś narzuca, pozostają prawdą i dlatego narzucanie nie może ich zanegować. W tym sensie ta książka jest „księgą zaklęć”, która chroni (s. 11). „Deptanie obszaru czyjegoś serca” uznaje się za „absolutne zło” (s. 6) dlatego, że robić to – znaczy negować rzeczywistość człowieka (afirmować pustkę). • Czy to nie przeczy nauce (początkowi wszechświata)?  Odpowiedź: nauka jest konwencją obowiązującą w obrębie pewnego punktu widzenia i nie jest negowana (s. 14–15).   Dopóki coś stanowi wyjaśnienie, odpowiedzi może być dowolnie wiele (s. 15). • Czy sformułowanie „teraźniejszość nieustannie przynosi teraźniejszość” nie zakłada czasu?  Odpowiedź: na poziomie zasady następstwo czasowe nie istnieje (s. 17–19). Nie jest to kwestia kierunku ani zależności: samo następstwo czasowe nie istnieje. „Nieustannie” i „która nigdy się nie zatrzymuje” (s. 18) to słowa używane umownie, ponieważ wyjaśnienie zależy od ludzkiego punktu widzenia (s. 19–20), i oznaczają one to, że wszystkie zjawiska rozgrywają się w jednym i tym samym punkcie układu współrzędnych (s. 18). Zob. część „Ważne punkty” na początku dodatku. • Czy to nie to samo co idealizm Berkeleya albo solipsyzm?  Odpowiedź: wyobrażanie sobie i bycie wyobrażanym są równoważne i nie ma uprzywilejowanego podmiotu (s. 17–19). Także zasada myślenia „ja” jest stanem, którym jest „samo sō-omou” (s. 19). • Mówi się o „dowodzie”, ale nie jest to dowód dedukcyjny  Odpowiedź: dowód tej książki polega na tym, by słowami codziennego języka wyjaśnić „stan” świata i ukazać go jako jedną strukturę logiczną (s. 5, 14–15). „Dopóki coś stanowi wyjaśnienie, odpowiedzi może być dowolnie wiele” (s. 15). Ta książka „stanowi zamkniętą całość jako jedna z możliwości, jako jedna z form logiki” (s. 13). Ponieważ nie zmierza do przymusu dedukcji (s. 13, 15), samo to, że niektórzy czytelnicy zatrzymują się, nie przyjmując przypuszczeń czy wniosku, nie jest jeszcze wadą książki. Odrzucanie czegoś, co stanowi wyjaśnienie, wyłącznie z uczucia, że nie chce się tego przyjąć, nie jest jednak uczciwe. Jeśli chcą Państwo się sprzeciwić, proszę wskazać, na którym etapie i w którym miejscu wywód się nie utrzymuje.   Zob. też wyżej pozycję „Czy to nie jest błędne koło?”. [s. 35] • Czy to nie odgrzewany kotlet dotychczasowego idealizmu?  Odpowiedź: to, że poszczególne rozdziały pokrywają się z podstawami filozofii i z idealizmem, przyznaje sama książka (s. 13). Jej celem nie jest bronienie utrwalonego idealizmu, lecz przedstawienie struktury logicznej (s. 15), a jej oryginalność polega na tym, że domknęła całość wyłącznie prostymi słowami, wychodząc od minimalnych założeń. • Skoro należy szanować wartości innych, czy nie należy szanować także wartości tych, którzy depczą obszar innych?  Odpowiedź: także wartości tych, którzy depczą, mogą się ostać jako jedna z prawd (s. 19–20). Skoro jednak bez granic człowiek nie może istnieć (wiersz, s. 22), powód, by cenić własną granicę, odnosi się w niezmienionej postaci także do granicy innych. Wartości, które dążą do wymazania granicy innych, kryją w sobie sprzeczność: własnymi rękami niszczą warunki własnego istnienia. Dlatego ta książka, choć przyznaje, że takie wartości powstają, uznaje akt deptania za zło (s. 6). Nie ma potrzeby szanować także czynów, które są złem. • Stosunek do realizmu  Odpowiedź: także realizm jest jedną z uprawnionych odpowiedzi, o ile potrafi się domknąć jako wyjaśnienie (s. 15). Wyjaśnienie, które za punkt wyjścia przyjmuje materię, rodzi jednak niekończące się pytania: czym jest materia i skąd się wzięła (s. 14–15). • Książka mówi, że odpowiedzi może być dowolnie wiele – czy więc nie jest sprzecznością, że na s. 11 twierdzi, iż buduje „absolutną logikę”?  Odpowiedź: chodzi o to, że dopóki coś stanowi wyjaśnienie, odpowiedzi może być dowolnie wiele, a ta książka została zbudowana jako jedna logika spośród tych możliwości.   Absolutna jest nie słuszność jako wyjaśnienie świata, lecz funkcja ochronna: to, że można za wszelką cenę chronić swoje wartości (s. 11). To, że żadna prawda nie przewyższa innych, pozostaje niezmienne, jakąkolwiek odpowiedź się wybierze, dlatego funkcja ochronna działa bez wyjątku. • Zakończenie wiersza „Granica” → Dlaczego to piękne, że nie możemy się nawzajem zrozumieć?  Odpowiedź: ponieważ w świecie, w którym zniknęły granice, człowiek nie istnieje, rzeczywistość, w której nie możemy się nawzajem zrozumieć, jest zarazem wzajemnym potwierdzaniem konturów naszego istnienia.   Dlatego nawet rzeczywistość, którą odczuwamy jako negatywną – to, że nie możemy się nawzajem zrozumieć – można interpretować afirmatywnie i przyjąć z pozytywnymi uczuciami.

Objaśnienie wiersza „Granica”: jego rola jako zakończenia

Zamysł Pierwsza część za pomocą ironicznych wyrażeń, takich jak „zbierając rzeczy, by porzucić świat doczesny” czy „przesądzając, że niczego nie wolno przesądzać”, wskazuje na wewnętrzną sprzeczność ludzi, którzy powierzchownie zachłysnęli się myślą zen czy światem duchowości; w rzeczywistości jednak tego rodzaju krytykę samo zen wypowiada już od dawna. Także „w niewoli słowa zwanego oświeceniem” ma zapewne ten sam sens co na przykład słowa Linjiego „Jeśli spotkasz Buddę, zabij Buddę”. Także wyrażenie takie jak „dane im idee tylko przelewają się przez brzegi naczynia” przypomina słynną anegdotę, według której Nan-in, mnich zen z epoki Meiji, nie przestawał nalewać herbaty do czarki gościa, a potem miał powiedzieć: „Najpierw opróżnij naczynie”. [s. 36] „Znaczenie tego, że świat nie istnieje, i znaczenie tego, że świat istnieje, to dokładnie to samo znaczenie” przywodzi na myśl „forma jest pustością, pustość jest formą”. Dlatego komuś, kto choć trochę zna zen czy tego rodzaju myśl, te wersy wydadzą się zapewne oklepane i żenujące, a prawdopodobnie znajdą się też tacy, którzy będą krytykować lub oponować, pytając, po co mówić o tym dopiero teraz. Jednak to, co autor naprawdę chce przekazać, leży gdzie indziej. ① Po pierwsze, puenta tego rodzaju przypowieści jest zazwyczaj taka sama. Ostatecznie sprowadzają się one do wniosku w rodzaju: „W rzeczywistości na tym świecie nie ma żadnych granic; porzuć niewolę, wyzwól się”. ② Jak wie każdy, kto przeczytał tę książkę, myśl tej książki jest dokładnie odwrotna. (Myśl, że to właśnie niewola sprawia, iż człowiek rzeczywiście istnieje.) Innymi słowy: pierwsza część tego wiersza służy jednocześnie potwierdzeniu stanu rzeczy (ponownemu podjęciu słów, które pojawiły się w przedmowie i w tekście głównym), ironii i nieco przesadnemu żartowi. A przede wszystkim jest rozbudowanym wstępem do puenty, która na końcu odwraca to oczekiwanie. (Wstęp do puenty z natury jest oklepany.) ③ Ponieważ istnieją bardzo różne interpretacje i stanowiska, trudno tu coś przesądzać, ale być może także myśl buddyjska, jeśli się ją właściwie rozumie i właściwie się z nią obchodzi, może afirmować rzeczywistość człowieka. Autor zdaje sobie też sprawę, że buddyjski sposób myślenia w wielu punktach pokrywa się z tą książką. Jednak środowiska „idei wyzwolenia z niewoli”, które ta książka czyni celem swojej ironii, wyraźnie wysuwają „wyzwolenie się z ludzkich wartości i pojęcie stanu ducha”; dlatego ta książka wymierza swoją krytykę „wyłącznie w te środowiska”. ④ Autor uważa tak: jeśli ów tak zwany „stan ducha”, który głoszą środowiska „idei wyzwolenia z niewoli” i do którego dochodzą, w istocie nie ma realnej treści – albo jeśli w wyniku dalej idącej interpretacji chcą one dojść do wniosku, że w osiągnięciu oświecenia (na poziomie zasady) nie ma ani „przed”, ani „po” – to czy wówczas proces porzucania „niewoli (konturu człowieka)”, aby tam dotrzeć, nie jest raczej niepotrzebny? Niezdolność do uznania granic oznacza niezdolność do uznania „rzeczywistości człowieka”; dlatego myśli, która potrzebuje drogi przez „porzucenie niewoli”, trudno zbudować „rozsądną podstawę” afirmującą istnienie człowieka. W konkluzji autor uważa, że idee wyzwolenia z niewoli prowadzą do pustki. ⑤ Dopóki chodzi o ludzi, którym porzucenie niewoli przynosi ulgę, autor uważa to za dobre. Ale zrodzona w ten sposób „wolność nieposiadania niczego” w chwili, gdy się ją głosi, gdy chce się ją wbudować w społeczeństwo, gdy uważa się, że wszyscy powinni tak żyć, staje się bronią, która odbiera komuś coś, co jest dla niego ważne. Skoro tak, autor uważa, że byłoby o wiele spokojniej, gdyby od początku każdy żył w niewoli czegoś, co potrafi cenić – a i krąg smutku trudniej by się wtedy rozszerzał. Jeśli taki wytwór jak myśl mistyczna, który może być jedynie ratunkiem dla jednostki, próbuje się wbudować w całe społeczeństwo jako system, łatwo zapewne przestanie on działać – zarówno jako system, jak i jako całościowa doktryna. Dlatego autor uważa, że buddyzm, dopóki jest ratunkiem dla tych, którzy go potrzebują, jest istnieniem potrzebnym społeczeństwu. [s. 37]I autor powstrzymuje się od dalszych wypowiedzi na temat konkretnej myśli. Uważa bowiem, że dalsza dyskusja powinna toczyć się wewnątrz tej myśli.

Objaśnienie układu oraz roli zakończenia względem przedmowy i tekstu głównego

Miejsca, w których przedmowa pyta, wykład dowodzi, a wiersz odpowiada • List, s. 10–11: „Nawet gdyby granice państwowe zniknęły ze świata, […] to, że nie możemy się nawzajem zrozumieć, nie może być grzechem” → strofy 10–12: „i to, że nie możemy się nawzajem zrozumieć – jakie to piękne” • Wykład kończy się na świecie, słowami „właśnie ta chwila jest początkiem wszechświata” (s. 20); wiersz sprowadza rozmowę z powrotem do punktu widzenia rzeczywistości „człowieka”, którą List starał się chronić, i zamyka książkę. • Wiersz prowadzi „nie może być grzechem” z Listu, s. 10–11, dalej – aż do „jakie to piękne”. • Ponadto kwestię postawioną w Liście, s. 10–11 („Nawet gdyby granice państwowe zniknęły ze świata […]”), po sprawdzeniu w Wykładzie doprowadzono aż do skrajnego wniosku: „Świat, w którym zniknęły granice – tam nie ma już ludzi”. • Cechą budowy samego wiersza „Granica” jest łańcuch znaku „境”[znak oznaczający „granicę”]: granica państwowa[国境] → stan ducha[境地] → skraj[境目] → stan ducha[境地] → granica[境界]. To, że łańcuch biegnie w tej kolejności, pokazuje, iż ci, którzy dążą do „stanu ducha”[境地] poza granicami, w rzeczywistości zmierzają ku innej „granicy”[境]. To zabieg możliwy tylko w języku japońskim, który można zapisywać za pomocą kanji. Powiązane miejsca: wiersz „Granica”, wykład („Tekst główny”) i przedmowa („List”) • Wiersz: „oświecenie” i „szlachetny stan ducha” w strofach 1–2 List, s. 5: „Uwolnij się, nie bądź w niewoli utartych poglądów” Wykład, s. 19–20: wyjaśnienia zasady nie trzeba szukać w takim miejscu jak „stan ducha wykraczający poza słowa” • Strofa 3: „To odczucie, gdy zdawało im się, że dotknęli, […] to, czego chcieli dotknąć” Wykład, s. 20: „Prawda jest czymś, w czego niewoli już jesteśmy, gdy tylko spróbujemy jej dotknąć” • Strofa 6: „zbierając rzeczy, by porzucić świat doczesny” List, s. 6: „w niewoli idei, że nie wolno być w niewoli” • „życie, które jest jakby niczym” i „rozpaczliwa sprzeczność” w strofach 7–8 List, s. 11: „idei, które […] czasem przynoszą silne poczucie pustki i rozpacz” • „Jeśli wszystko jest jednym […]” w strofie 8 List, s. 5: „właśnie dlatego, że wszystko jest jednym, wszystko jest jednym, cokolwiek by się działo” Koniec objaśnienia wiersza „Granica” [s. 38] To, że są tam granice, to, że żyje się w niewoli czegoś, jest dowodem na to, że udawało ci się coś cenić, więc nie musisz się tego wstydzić. To, że mogę się cieszyć, że cię spotkałem, wynika stąd, że ty i ja jesteśmy różnymi ludźmi. To, że mogłem być wdzięczny za spotkanie ponad granicą państwową, wynikało stąd, że była tam granica państwowa. Cenne miejsca, cenny czas, cenne relacje – wszystko to chronią linie graniczne. Dzięki temu, że istnieją niebo i piekło, prawo własności i tym podobne, przed tymi, którzy chcą usunąć linie graniczne, świat i wartości, które chcemy cenić, są mimo wszystko jakoś chronione. Także ptaki, budując gniazda, codziennie robią wielki rwetes o to, że tu jest ich dom, ale i to jest dla mnie miły sercu widok. Gdy słońce zachodzi za horyzont, a my kładziemy się spać, za linią morskiego horyzontu słońce znów zaczyna oświetlać dzisiejszy dzień ludzi ze świata po drugiej stronie granic państwowych. Może czasem dobrze jest też pogrążyć się w poczuciu pustki. Ale proszę, nie zapominaj, że to, co uważasz za pustkę, w rzeczywistości jest tylko czymś takim jak to, co zostaje na dnie kubeczka po lodach zjedzonych do cna. Kto wie, może pustka jest zrobiona z lodów. Im bardziej toniemy w świecie doczesnym, kochamy rzeczy, oddajemy się masie fizycznej i żyjemy przywiązaniem i autosugestią, tym bardziej człowiek nabiera kształtu, a życie – barw. Oby to był świat, w którym zostaną nagrodzone rzeczy tak piękne, że aż chce się odwrócić wzrok. Bo olśnienie jest nagrodą za szczerość wobec tego, co mimowolnie odczuło się jako piękne. Ryuto Sako [s. 39] Źródło Ta książka jest przekładem pełnego wydania japońskiego (2026) książki autora Dowód świata (『世界の証明』; Ryuto Studio, wydanie pierwsze: maj 2022; ISBN 978-4-9912331-0-4; w zbiorach Narodowej Biblioteki Parlamentu Japonii; https://doi.org/10.5281/zenodo.23607369). Pełne wydanie zawiera ponadto dodatek „Objaśnienia i tabela odpowiedzi na pytania”, napisany przez autora w 2026 roku. Wszystko przetłumaczono w kolejności tego wydania, z wyjątkiem trzech krótkich fragmentów napisanych z myślą o japońskich czytelnikach (uwagi o stylu i dwóch krótkich przypisów) oraz adnotacji na stronie stopki redakcyjnej wydania japońskiego, dotyczącej tego, jak powstało pełne wydanie; treść tej adnotacji znajduje się w „Oświadczeniu o użyciu AI”. Oświadczenie o użyciu AI Każde słowo tekstu japońskiego należy do samego autora. Książka została ukończona i wydana w maju 2022 roku (ISBN 978-4-9912331-0-4), a następnie trafiła do sprzedaży; najpóźniej w lipcu 2022 roku została zarejestrowana w Narodowej Bibliotece Parlamentu Japonii. Rekord wzorcowy tej biblioteki dla nazwiska autora utworzono 19 lipca 2022 roku, ze wskazaniem tej książki jako źródła (https://id.ndl.go.jp/auth/ndlna/032264173). Wszystko to wydarzyło się, zanim generatywna AI weszła do powszechnego użytku. Na przykład ChatGPT udostępniono w listopadzie 2022 roku. Argumentacja książki była więc w 2022 roku kompletna – wyrażona własnymi słowami autora. Wiersz „Zegar” autor napisał jako dziecko. Dodatek, który autor napisał po japońsku w 2026 roku, jest objaśnieniem dla czytelników, którym trudno zrozumieć sam tekst główny. Przygotowując dodatek, autor polecił kilku systemom AI, w tym modelowi Claude firmy Anthropic, wypisać możliwe zarzuty krytyczne i pytania wobec książki, także chybione, i napisał na nie odpowiedzi; to Claude zebrał te odpowiedzi w tabele. Poza tym AI użyto tylko w jednym celu: aby pomóc przełożyć japoński tekst autora na język polski. Autor porównuje przekład z oryginałem za pomocą przekładu zwrotnego na japoński i ponosi pełną odpowiedzialność za treść. Formalny model logiczny wymieniony na pierwszej stronie jest odrębną pracą. Konflikt interesów Autor jest również wydawcą oryginalnej książki (Ryuto Studio) i czerpie dochody z jej sprzedaży. Poza tym nie ma innych konfliktów interesów do zgłoszenia. [s. 40]

Stopka redakcyjna wydania japońskiego

Dowód świata (『世界の証明』) Wydanie pierwsze, druk pierwszy: 16 maja 2022 Autor: Ryuto Sako (酒勾龍渡) Wydawca: Ryuto Studio URL… ryutostudio.stores.jp MAIL… ryutostudio@gmail.com Instagram… ryutostudio X… ryutostudio Projekt książki: Ryuto Sako Korekta: Yusuke Akasaka, Kenji Kondo, Tomoko Yamaguchi, Keita Hoshino, Ritsu Shimotsuma Druk: Ginga Shoseki, Nishida Insatsu Seihon ISBN 978-4-9912331-0-4 ©2022 Ryuto Sako. Jeśli w tym egzemplarzu brakuje stron, kartki są źle zszyte lub występują inne uszkodzenia, prosimy o wiadomość: wymienimy egzemplarz i pokryjemy koszty przesyłki. Na Państwa wrażenia, pytania itp. czekamy pod adresem e-mail, w wiadomościach prywatnych na Instagramie itp.

CONTACT / お問い合わせ

感想やお問い合わせは、このフォームか Instagram の DM(@ryutostudio)でお待ちしております。Comments and enquiries are welcome through this form or by Instagram DM (@ryutostudio).

いただいたお名前とメールアドレスは、返信のためだけに使います。 / Your name and email are used only to reply.